1. ÜNİTE: YER KABUĞU VE DÜNYA’MIZIN HAREKETLERİ

4. Sınıf Fen Bilimleri Dersi Ünitelerin Konu Özetleri
Cevapla
Kullanıcı avatarı
admin
Mesaj Panosu Yöneticisi
Mesajlar: 385
Kayıt: 15 May 2019, 11:08
Konum: Kocaeli
İletişim:

1. ÜNİTE: YER KABUĞU VE DÜNYA’MIZIN HAREKETLERİ

Mesaj gönderen admin »

1. ÜNİTE: YER KABUĞU VE DÜNYA’MIZIN HAREKETLERİ
1. ÜNİTE BÖLÜMLER
1. Yer Kabuğunun Yapısı
2. Dünya’mızın Hareketleri

Kavramlar
• Kayaç
• Fosil
• Gece-Gündüz
• Gün-Yıl
• Dünya'nın dönme ve dolanma hareketinin sonuçları

Bu Ünitede Neler Öğreneceğiz?

• Dünya’nın yapısını oluşturan kayaçları tanıyacağız.
• Fosillerin oluşumu hakkında fikir sahibi olacağız.
• Dünya’nın dönme ve dolanma hareketlerini kavrayacağız.
• Güneş ve Dünya arasında hareket ilişkisi kuracağız.
• Güneş ve Dünya’nın hareketleri ile ilişkilendirilen zaman dilimleri (gece-gündüz, gün-yıl) hakkında bilgi ve beceriler kazanacağız.
• Dünya’nın dönme ve dolanma hareketleri arasındaki farkı öğreneceğiz.
• Dünya’nın hareketleri sonucu gerçekleşen olayları öğreneceğiz.

1. Bölüm YER KABUĞUNUN YAPISI

KAVRAMLAR
• Kayaç
• Fosil

YER KABUĞU KAYAÇLARDAN OLUŞUR?

Bir yerden bir yere gidebilmek için ulaşımı çeşitli yollarla sağlarız. Ulaşım yollarından biri de kara yollarıdır. Kara yolunu açarken bazen dağlara rastlanır. Aşılamayan dağlarda yolları birbirine bağlamak için tüneller açılır. Tünel açma çalışması ile ilgili bir video izleme şansınız oldu mu? Yandaki görsel dağlardaki büyük kayaç kütlelerinde açılmış tünelleri göstermektedir.

Yer Kabuğu:
Canlılar, Dünya’nın dış katmanında yani yer kabuğunda yaşarlar. Yer kabuğunda dağlar, tepeler, ovalar, vadiler, yaylalar gibi yeryüzü şekilleri bulunur. Yer kabuğu ve yeryüzü şekilleri kayaçlardan oluşmuştur. Yer kabuğu okyanus, deniz ve göllerin altında da devam eder. Yer
kabuğu karaların olduğu yerlerde kalın, okyanus tabanlarında daha incedir. 3. sınıfta Dünya’mızın katmanlarını öğrenmiştik. Manto katmanında bulunan magmanın yeryüzüne ulaşarak soğuyup katılaşmasıyla kayaçlar oluşur. Kayaçlar rüzgâr, sıcaklık farkı, yağmur ve akarsu gibi dış faktörlerle parçalanır. Bunun sonucunda kayaçlar kaya, çakıl, taş ve kum taneciklerine dönüşür.

Dağ Kaya Çakıl Kum:
Kırlarda, dağlarda, ovalarda yürürken çeşitli taşlar görürüz. Bu taşlar farklı renklerde, parlaklıkta ve sertliktedir. Kayaçların farklı olmasını sağlayan yapısındaki minerallerdir. Örneğin Pamukkale Travertenleri’nin beyaz renkte ve yumuşak bir yapıda olması bu mineraller sayesindedir.

Akkor hâlindeki aşırı sıcak magma (manto), yer kabuğunun derinliklerinden yanardağların yüzeyine doğru yükselir. Yüzeye çıkan magmaya lav adı verilir. Yanardağdan yeni çıkmış lavın sıcaklığı 700 °C (derece selsiyus) ile 1200 °C (derece selsiyus) arasındadır. Çay yapmak için demlikte kaynattığımız suyun 100 °C olduğunu düşünürsek çıkan lavın sıcaklığının ne kadar yakıcı olduğunu tahmin edebiliriz.

MADENLER

Madenler ile kayaçlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Kayaçların bazıları çok değerlidir. Altın, gümüş, bakır, bor, demir, kurşun, civa, linyit ve
mermer değerli kayaçlara örnek olarak verilebilir. Yer kabuğunun farklı derinliklerinden çıkarılan ve ekonomik değeri olan kayaçlara maden denir.


Maden Ocağı Eritilen Madenler

Altın, gümüş, bakır, demir gibi madenler kayaçların içinde bulunur. Bu kayaçları yeryüzüne çıkarabilmek için maden ocakları açılır. Maden ocaklarından çıkarılan kayaçlara birtakım işlemler uygulanır. Kayaçlar, güçlü matkaplar ve kesici aletler ile parçalanıp yüksek ısılarda eritilir. Böylece ekonomik olarak değersiz taş ve topraklarından arındırılmış olur. Çeşitli araç gereçlerin üretimi için gerekli bir ham madde hâline gelir. Evimizde kullandığımız birçok araç gerecin ham maddesi madenlerdir. Madenler, mutfakta kullandığımız çatal, bıçak, kaşık, tencere gibi araç gereçlerde; televizyon, bilgisayar, telefon gibi elektronik aletlerde ham madde olarak kullanılmaktadır.


Ülkeler kalkınabilmek ve gelişebilmek için maden kaynaklarına ihtiyaç duyar. Madenler ülkelerin ekonomik gelişiminde büyük öneme sahiptir. Sanayinin gelişebilmesi de madencilik sektörüne bağlıdır. Madencilik faaliyetleri birçok sanayi sektörüne ham madde sağlamaktadır. Tüm sanayi kolları maden ürünlerine ihtiyaç duymaktadır.

Madenler teknolojinin gelişmesinde önemli bir yere sahiptir. Madenler; uçak, tren, otomobil, yapay uydu vb. araçların yapımı gibi pek çok alanda kullanılmaktadır.

Ülkemiz maden kaynakları bakımından kendine yeten ülkeler arasındadır. Bakır, krom, altın, gümüş, bor, mermer, linyit, demir, kurşun ve çinko Türkiye’de çıkarılan önemli madenler arasındadır. Ayrıca doğal soda, kaya tuzu, alçı taşı ve zımpara taşı gibi ham maddeler ülkemizde yeteri kadar bulunmaktadır. Türkiye, dünyadaki bor minerali rezervlerinin yaklaşık % 70’ine sahiptir.


Madenler, günlük hayatımızda birçok eşyanın yapımında ham madde olarak kullanılmaktadır. Aşağıda Türkiye’de çıkarılan bazı önemli madenler ve bu madenlerin kullanım alanları verilmiştir.


FOSİLLER

Üzerinde yaşadığımız kayaç tabakasında pek çok bitki ve hayvan kalıntısı vardır. Bu kalıntılar milyonlarca yıl önceki canlılara aittir. Bu canlıların taşlaşmış olan kalıntıları fosil olarak adlandırılır. Aşağıda bazı canlılara ait fosil örnekleri verilmiştir.


Fosiller Nasıl Oluşmuştur?

Ölen her canlı fosilleşmez. Fosilleşmenin oluşabilmesi için bazı şartların sağlanması gerekir. Öncelikle canlı kalıntısının havayla temasının hemen kesilmesi gerekir. Canlı kalıntısının üstü kum, kil, toprak tabakalarıyla örtülerek havayla teması kesilir. Havayla teması
kesilen canlı kalıntısı çürümeye uğramaz ve böylece binlerce yıl bozulmadan kalabilir.


Canlılar doğar, yaşar ve ölür. Ölen canlılar sel Milyonlarca yıl içinde canlının üzerindeki tabakaların kalınlığı artar. Böylece canlı kalıntısı
sertleşerek kayaç hâlini ve toprak kayması gibi dış etkenler ile kum ve çamurun altında kalır. Canlının yumuşak dokuları yavaş yavaş çürür ve
oluşan boşluklara su ile alır ve fosil oluşur. Fosiller yer kabuğunun hareketleri sonucu açığa çıkar. mineraller dolar.
Fosil, milyonlarca yıl süren tüm bu aşamaların sonunda ortaya çıkar. Fosilleşme sadece kayaçlarda gerçekleşmez. Buzullarda ve bitki reçinesinde de gerçekleşebilir. Buz kütlesi içinde mamut fosilleri, bitki reçinesi içinde böcek ve küçük sürüngen fosilleri de bulunmuştur.

Bir kayaç kütlesinde birkaç kayaç tabakası olabilir. En alttaki kayaç tabakasında bulunan fosiller, üst tabakalardaki fosillere göre daha eskidir.

Bazı fosillerde canlının her ayrıntısı kolaylıkla görülebilir. Fosiller, bilim insanlarının geçmişte yaşamış canlılara ilişkin birçok bilgi edinmesini sağlar.


Öğrendiklerimizi Tekrarlayalım

Kendimizi Deneyelim
A) Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazınız.
1. (.....) Kayaçlar dış faktörlerle parçalanarak kaya, taş, çakıl ve kuma dönüşür.
2. (.....) Kayaçların farklı renkte olmasının sebebi yapısındaki fosillerdir.
3. (.....) Bütün kayaçların rengi ve parlaklığı aynıdır.
4. (.....) Yer kabuğu kayaçlardan oluşmuştur.
5. (.....) Kayaçlar, yanardağlardan yeryüzüne ulaşan magmanın soğuyup katılaşmasıyla oluşur.


E) Aşağıdaki cümlelerle kutucuklarda verilen uygun kavramları eşleştirerek noktalı alanlara yazınız.
Demir Ham madde Kayaç Maden Bor Mermer

1. Ekonomik değere sahip mineral ya da kayaçlara denir. (............................)
2. Altın, gümüş, bakır gibi madenlerin bulunduğu kaya kütlesidir. (............................)
3. Doğadan elde edilen, bir ürün üretmekte kullanılan, maddelerin işlenmeden önceki doğal durumudur. (............................)
4. Temizlik ürünlerinde kullanılan madendir. (............................)
5. Trafik levhalarının yapımında kullanılan madendir. (............................)
6. Mutfak tezgâhlarında kullanılan madendir. (............................)


2. Bölüm DÜNYA’MIZIN HAREKETLERİ

Dünya hareket eder mi?
Dünya’nın kaç türlü hareketi vardır?

KAVRAMLAR

• Gece-Gündüz
• Gün-Yıl
• Dünya’nın dönme ve dolanma hareketinin sonuçları.

DÜNYA’NIN DÖNME VE DOLANMA HAREKETİ

Üzerinde yaşadığımız Dünya’mız hareketsizmiş gibi görünür. Oysa bütün gök cisimleri gibi Dünya’mız da sürekli hareket hâlindedir. Dünya’nın dönme ve dolanma olmak üzere iki türlü hareketi vardır. Her iki hareketin yönü de batıdan doğuya doğrudur.

Geleneksel oyuncaklarımızdan topaç, kurulup bırakıldığında dönme hareketi yapar.

Elektrik enerjisi üreten rüzgâr türbinleri dönme hareketi yapar.

Farklı amaçlarla uzaya gönderilen üç bine yakın yapay uydu, Dünya’nın etrafında dolanma hareketi yapar.


DÜNYA’NIN HAREKETLERİNİN SONUÇLARI

Dönme Hareketi

Geçen yıl Dünya’mızın küre şeklinde olduğunu öğrenmiştik. Dünya’mız küre şeklinde olduğundan bir tarafı Güneş ışınlarını alırken diğer tarafı alamaz. Güneş ışınlarının ulaştığı yerlerde gündüz, Güneş ışınlarının ulaşmadığı yerlerde ise gece yaşanır.

Dünya kendi ekseni etrafında sürekli döner böylece gece ve gündüz birbirini takip eder. Gündüz yaşanan bölgelerde birkaç saat sonra
gece yaşanır. Dünya kendi ekseni etrafında bu dönüşünü 24 saatte tamamlar. Bu süre bir gün olarak kabul edilir.

Güneş’in her sabah doğudan doğduğunu, öğlen en tepede olduğunu, akşam ise batıdan kaybolduğunu gözlemleriz. Bu şekilde gözlemlediğimiz için Güneş’in hareket ettiğini düşünürüz. Dünya, batıdan doğuya doğru kendi ekseni etrafında döner. Bu nedenle Güneş’i farklı yerlerdeymiş gibi görürüz.


Cevapla

“4. Sınıf Fen Bilimleri Konu Özetleri” sayfasına dön