5. ÜNİTE AYDINLATMA VE SES TEKNOLOJİLERİ

4. Sınıf Fen Bilimleri Dersi Ünitelerin Konu Özetleri
Cevapla
Kullanıcı avatarı
admin
Mesaj Panosu Yöneticisi
Mesajlar: 385
Kayıt: 15 May 2019, 11:08
Konum: Kocaeli
İletişim:

5. ÜNİTE AYDINLATMA VE SES TEKNOLOJİLERİ

Mesaj gönderen admin »

BÖLÜMLER

1. Aydınlatma Teknolojileri
2.Uygun Aydınlatma
3.Işık Kirliliği
4.Geçmişten Günümüze Ses Teknolojileri
5.Ses Kirliliği

Kavramlar
• Geçmişten günümüze aydınlatma teknolojileri
• Aydınlatma araçlarının önemi
• Uygun aydınlatma ve önemi
• Aydınlatma araçlarının tasarruflu kullanımı
• Aydınlatma araçlarının tasarruflu kullanımının aile ve ülke ekonomisi bakımından önemi
• Işık kirliliği ve olumsuz etkileri
• Işık kirliliğini önlemek için yapılması gerekenler
• Ses düzeyini değiştirmeye yarayan teknolojiler
• İşitme yetimizi geliştirmeye yönelik teknolojiler
• Ses kayıt teknolojileri
• Ses kirliliği ve olumsuz etkileri
• Ses kirliliğini önlemek için yapılması gerekenler

Bu Ünitede Neler Öğreneceğiz?
• Ses ve aydınlatma ile ilgili çevre, toplum ve insanı etkileyen çeşitli teknolojilerin gelişmekte olduğunu öğreneceğiz.
• Işığın ve sesin uygun kullanılmadığında insan hayatını olumsuz yönde etkilediğini öğreneceğiz.
• Işığın uygun kullanıldığında aile bütçesine ve ülke ekonomisine katkı sağlayabileceğini kavrayacağız.
• Gelecekteki aydınlatma sistemlerini tasarlayacağız.


1. Bölüm AYDINLATMA TEKNOLOJİLERİ
Geçmişte hangi aydınlatma araçları kullanılmıştır?

KAVRAMLAR
• Geçmişten günümüze aydınlatma teknolojileri
• Aydınlatma araçlarının önemi

GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE AYDINLATMA TEKNOLOJİLERİ
Ateş:
İnsanlar, ateşi ısınma ve yiyecek pişirmenin yanı sıra aydınlatma aracı olarak da kullanabileceklerini keşfetmişlerdir.
Aydınlatma teknolojisinin başlangıcı ateşin bulunmasıdır.
Meşale :
İnsanlar aydınlatma ihtiyacını karşılayabilmek için odun ateşini ve
meşaleleri kullanmışlardır. Odunun uç kısmına çam ağaçlarından elde etikleri reçineleri sürerek meşaleler yapmışlardır.
Kandil:
Ateşin kullanılmaya başlanmasından sonra insanlar, kile şekil verip ateşte pişirdikten sonra içine hayvansal yağlar koyarak kandiller yapmışlardır. Böylece daha konforlu ve daha uzun süre aydınlık ortam sağlamışlardır.
Mum:
İnsanlar, öncelikle katı hâldeki hayvansal yağ gibi yavaş yanan maddeleri eritmişlerdir. Daha sonra eritilen bu maddeleri bir fitilin üzerine dökerek mumu elde etmişlerdir. Böylece daha kullanışlı, istenilen yere taşınabilen aydınlatma aracını geliştirmişlerdir. Mum günümüzde de kullanılmaktadır.
Gaz Lambası :
Gaz lambasının alt kısmında gaz yağının konulduğu bir haznesi vardır. Gaz haznesinden yukarıya doğru çıkan bir fitil bulunur. Fitil üst kısmından yanarak çevreyi aydınlatır. Ayrıca fitilin yanan kısmının boyu kısaltılıp uzatılarak ışık şiddeti ayarlanır. Elektrikli aydınlatma araçlarının bulunuşuna kadar çok yaygın bir şekilde kullanılan gaz lambaları, kandillere göre daha güvenlidir. Gaz lambası önce evleri daha sonra sokakları aydınlatmak için kullanılmıştır.

1. Geçmişte ve günümüzde kullanılan aydınlatma araçları arasındaki farklar nelerdir?
2. Evlerimizde hangi aydınlatma araçlarını kullanırız?

Ampulden sonra floresan lamba geliştirildi. Floresan lamba, ampulden daha uzun ömürlü ve daha tasarruflu bir lambadır. Floresan lambaların iki ucunda flamalar bulunur. Flamalar ısınarak tüp içindeki gazı da ısıtır. Böylelikle floresan lambanın ışık vermesi sağlanır.
teknoloji her geçen gün gelişmektedir. Bilim insanları, daha az enerji ile çalışan daha uzun ömürlü ve daha çok ışık veren aydınlatma araçları geliştirmek için çalışmaktadır.

Aydınlatma Araçlarının Işık, hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olmuştur. Güneş ışığından faydalanamadığımız Yaşamımızdaki Önemi zamanlarda evlerimizin aydınlatılması hayatımızı kolaylaştırır. Dilediğimiz gibi gazete, dergi, kitap okuyabiliriz. Sinema, tiyatro, konser gibi etkinliklere katılabiliriz. Aydınlatma teknolojileri sayesinde insanlar gece trenle, vapurla, otobüsle ve uçakla rahatlıkla seyahat edebilmektedir.

Aydınlatma teknolojilerindeki gelişmeler, iş gücünü ve üretimi olumlu yönde etkilemektedir. Fabrikaların ve işyerlerinin gece de aydınlatılması sonucu üretim yapılabilmektedir. Böylece üretim artmakta, toplumların yaşamı daha kolay hâle gelmektedir. Günümüzde insanlar aydınlatma teknolojisi sayesinde gündüz ve gece mesleklerini rahatlıkla yapabilmektedir.

Aydınlatma teknolojileri sayesinde hava karardığında bile bilimsel, kültürel ve sanatsal faaliyetler yapılabilmektedir. Hastaneler, nöbetçi eczaneler ve bazı kütüphaneler yirmi dört saat hizmet vermektedir. Böylelikle daha fazla insana daha uzun süre hizmet sağlanmaktadır. İnsanlar düğün, davet gibi sosyal faaliyetlerini güneş battıktan sonra bile yapabilmektedirler.

İnsanların bir kısmı sportif faaliyetlerini de akşam spor salonlarına giderek yapmaktadırlar. Futbol, basketbol, voleybol, tenis vb. maçlar stadyumların ve spor salonlarının aydınlatılmasıyla gece de oynanmaktadır. Bu sayede sportif etkinlikler binlerce kişi tarafından izlenebilmektedir. Sokakların aydınlatılmasıyla geceleri daha güvenli bir şekilde sokakta, caddede yürümekteyiz. Nöbetçi bir eczanenin panosunun ışığının yanması, hayatımıza kolaylık sağlamaktadır.
Ambulans, itfaiye ve polis araçlarında farklı renklerde aydınlatmalar kullanılmaktadır. Ambulanslarda mavi, itfayede kırmızı, polis araçlarında kırmızı ve mavi renkli aydınlatmalar kullanılır. Kullanılan bu aydınlatmalar çevredeki insanları uyarmaktadır. Trafik lambaları da günlük yaşamımızı kolaylaştırmaktadır. Aydınlatma araçları günümüzde özellikle ev, bahçe, iş yerleri ve köprülerin aydınlatılmasında da kullanılmaktadır. Kullandığımız aydınlatma araçları çok fazla enerji tüketmektedir. Bilim insanları, enerji tüketimi düşük aydınlatması yüksek ışık kaynaklarını daha da geliştirmek için çalışmaktadırlar. Böylece enerji tüketiminde ciddi tasarruf sağlanacaktır.

Kandil, mum, ampul, floresan gibi aydınlatma araçlarının üretilmesinde bir tasarım söz konusudur. Gelecekte kullanılacak aydınlatma araçlarının sağlam, esnek maddelerden üretilmesi ekonomik ve kullanışlı olacaktır. Gelecekte kullanacağımız aydınlatma aracının nasıl olacağını hayal ediniz, hayal ettiğiniz aydınlatma aracının şeklini aşağıya çiziniz.

Kendimizi Deneyelim

Aşağıdaki cümlelerin cevaplarını uygun kutucuklardan bulunuz. Bulduğunuz cevapları noktalı yerlere yazınız.

1. Odunun uç kısmına reçine sürülerek yapılan aydınlatma aracıdır. (..................................)
2. Lewis Howard Latimer’in icat ettiği aydınlatma aracıdır. (..................................................)
3.Pişmiş topraktan veya içi oyulmuş taşlardan yapılan, yakıt olarak yağların kullanıldığı aydınlatma aracıdır. (.................................)
4. Floresan lambadan daha uzun ömürlü olan lambadır. (.................................)
5.Bir fitilin üzerine dökülen hayvansal yağların katılaşması sonucu oluşan aydınlatma aracıdır. (.................................)

2. Bölüm UYGUN AYDINLATMA

KAVRAMLAR
• Uygun aydınlatma ve önemi
• Aydınlatma araçlarının tasarruflu kullanımı

UYGUN AYDINLATMA VE GÖZ SAĞLIĞI

Doğru renkte ve özellikte seçilmiş en az enerji tüketen ışık kaynağı kullanılarak yapılan aydınlatmaya uygun aydınlatma denilmektedir.
Mağazalarda çok çeşitli ışık kaynakları satılmaktadır. Evimizin odalarını aydınlatırken öncelikle amacımıza uygun ışık kaynağı tercih etmeliyiz.
Lamba Çeşitleri Aydınlatma aracını seçerken aydınlatılacak alanın hacmine dikkat etmeliyiz. Ortamı ne gereğinden fazla ne de gereğinden az aydınlatmalıyız. Uygun aydınlatma için ışığın yeterince parlak olmasına ve aydınatılacak ortama doğru yönlendirilmesine dikkat etmeliyiz.
Göz sağlığımızı korumak için güneşe veya diğer ışık kaynaklarına doğrudan bakmamalıyız. Güneş, en kuvvetli ışık kaynağıdır. Güneşe doğrudan bakmak, göz sağlığımız için oldukça tehlikelidir. Göz sağlığımız için bulunduğumuz ortamın gereğinden fazla ya da az aydınlatılmaması gerekir. Az ışıklı veya çok ışıklı ortamlarda ders çalışmak göz sağlığımızın bozulmasına neden olabilir. Televizyon ve bilgisayar gibi güçlü ışık yayan cihazlara sürekli ve çok yakından bakmak göz sağlığımız için çok zararlıdır. Yanlış Mesafe Doğru Mesafe Kitap uygun Doğru yönden ışık mesafededir. almaktadır. Masa lambası kullanıyorsak ışığın geliş yönünü doğru ayarlamamız gerekir. Yazı yazarken sağ elimizi kullanıyorsak ışık sol tarafımızdan gelmelidir. Sol elimizi kullanıyorsak ışık sağ tarafımızdan gelmelidir. Ayrıca ders çalışırken ve kitap okurken kitapla aramızda yaklaşık 30-40 cm mesafe bırakılmalıdır.

AYDINLATMA ARAÇLARININ TASARRUFLU KULLANIMI VE EKONOMİYE KATKISI
Enerji, tüm dünya ve yaşam için son derece önemlidir. Evimizde ve apartmanımızda alacağımız önlemlerle ülke ekonomisine ve aile bütçemize katkıda bulunabiliriz. Ülke ve aile ekonomisine katkı sağlamak için aydınlatma araçlarını kullanırken aşağıdaki durumlara dikkat etmeliyiz:

• Evimizde akkor ampul yerine tasarruflu ampul kullanarak enerjiden tasarruf yapılabilir. Bir adet akkor ampulün harcadığı enerjiyle 5 adet tasarruflu ampul çalışabilir.

• Binalar, güneş ışığından yeterince yararlanacak şekilde inşa edilmelidir.

• Apartmanların merdiven boşluklarında harekete duyarlı lambalar tercih edilmelidir.

• Gereksiz yanan lamba, televizyon gibi elektrik tüketen kaynakları kapatmak alışkanlık hâline gelmelidir.

• Odalar, gün ışığından mümkün olduğunca faydalanılacak şekilde düzenlenmelidir.

• Dış kapı ışıkları halojen lambalar olmalıdır.

• Lambaların tozu periyodik olarak alınmalıdır.

• Evlerin duvarları ve tavanlar açık renkli boya ile boyanmalıdır.

• Fazla ışığa ihtiyaç duyulan odada, birden fazla az ışık veren ampul kullanmak yerine tek güçlü lamba kullanmak daha verimli bir aydınlatma sağlar.

Aydınlatma araçlarını tasarruflu kullanırsak daha az elektrik faturası öderiz. Böylece aile ve ülke bütçesine ciddi faydalar sağlamış oluruz. Elektrik üretimi ülkeler için çok maliyetlidir. Küçük bir elektrik kesintisinde yaşamımız zorlaşmakta ve hareketlerimiz oldukça kısıtlanmaktadır. Bu yüzden yaşamımız için çok önemli olan ışık kaynaklarının özenli kullanılması gereklidir. Aydınlatmayı uygun ve yeterli bir düzeyde kullanırsak kaynakların tasarruflu kullanılmasına katkıda bulunabiliriz.


Öğrendiklerimizi Tekrarlayalım

Kendimizi Deneyelim

Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y”yazınız.
1. (.....) Aydınlatma aracını seçerken aydınlatılacak alanın hacmine dikkat edilmez.
2. (.....) Uygun aydınlatma için ışık, aydınlatılacak ortama doğru yönlendirilmelidir.
3. (.....) Göz sağlığımız için bulunduğumuz ortamın gereğinden fazla ya da az aydınlatılmaması gerekir.
4. (.....) Masada yazı yazarken sağ elimizi kullanıyorsak ışık sağ tarafımızdan gelmelidir.
5. (.....) Apartmanların merdiven boşluklarına kendiliğinden yanan harekete duyarlı lambalar taktırmalıyız.
6. (.....) Binalar, güneş ışığından yeterince yararlanacak şekilde planlanmalıdır.
7. (.....) Tasarruflu ampul kullanarak ülke ekonomisine katkı sağlamış oluruz.
8. (.....) Göz sağlığımızı korumak için düşük ışıkta kitap okumalıyız.
9. (.....) Göz sağlığımızı korumak için ışık kaynaklarına çıplak gözle bakmamalıyız.
10. (.....) Floresan lamba ampulden daha çok enerji harcar.


Aşağıda sayılarla verilen ifadeleri harflerle verilen ifadelerle eşleştiriniz.
Akkor lambamızı floresan ile değiştirirsek Apartmanlarda merdiven boşluklarında Evimizin duvarlarını ve tavanlarını Binalar güneş ışığından
yeterince yararlanacak şekilde Aydınlatılacak yerin hacmine göre ;

A açık renkli boyalar ile boyamalıyız.
B inşa edilmelidir.
C uygun ampul seçmeliyiz.
D Eenerji tasarrufu yapmış oluruz. harekete duyarlı lambalar kullanmalıyız.

3. Bölüm IŞIK KİRLİLİĞİ
Yaşadığımız çevrede ışık kirliliğine neleri örnek verebilirsiniz? Işık kirliliğini azaltmak için ne gibi önlemler alınabilir?

KAVRAMLAR
• Işık kirliliği ve olumsuz etkileri
• Işık kirliliğini önlemek için yapılması gerekenler

IŞIK KİRLİLİĞİ ve NEDENLERİ

İnsanlar daha iyi görebilmek, daha güzel bir çevrede bulunmak, daha kolay çalışmak ve kendilerini daha güvende hissetmek için geceleri çevrelerini aydınlatırlar. Ancak ne yazık ki dünyada çok kötü aydınlatma uygulamaları bulunmaktadır. Bu yanlış uygulamalar giderek artmakta ve yaygınlaşmaktadır. Bu kötü aydınlatmanın sonucunda ışık kirliliği denen bir kirlilik çeşidi ortaya çıkmıştır.

Işığın yanlış yerde, yanlış miktarda, yanlış yönde ve yanlış zamanda kullanılmasına ışık kirliliği denir. Çevreye bırakılan çöpler nasıl toprak, hava ve su kirliliğine yol açıyorsa ışığın uygunsuz bir şekilde kullanılması da ışık kirliliğine yol açmaktadır.
Gereğinden fazla ve yanlış yerde ışık kullanmak etkisiz aydınlatma demektir. Etkisiz aydınlatma, ışık için gerekli olan elektrik enerjisini üretmek için harcanan enerjinin boşa gitmesi anlamına gelir. Işık üretilirken kömür, petrol, su gibi doğal kaynaklar kullanılır. Bu nedenle gereksiz kullanılan ışık doğal kaynakların da boşa harcanması demektir. Yol, cadde ve sokaklardaki aşırı aydınlatmalar; park, bahçe ve spor alanlarındaki aşırı aydınlatmalar; turistik tesislerin, alışveriş merkezlerinin aydınlatmaları gibi pek çok gereksiz ve fazla aydınlatma ışık kirliliğinin nedenlerindendir. Şehirlerde nüfusun her geçen gün artması, bilinçsizce yapılan dış aydınlatmalar, gökyüzüne yayılan ışık miktarını her geçen gün arttırmaktadır. Gökyüzünde ve yeryüzünde meydana gelen ışık kirliliği, hem canlılara hem de çevremizin doğal görünümüne zarar vermektedir.
Işık kirliliğinin doğal hayata ve gök cisimlerinin gözlenmesine olumsuz etkileri vardır. Aydınlatmanın fazla olduğu yerlerde gecegökyüzünü net olarak izlemek zordur.
Bu nedenle gökbilimciler, gök cisimlerini rahat izleyemezler. Gözlemevleri; gökyüzünü rahat izleyebilmek için şehir dışında, okyanusların ortasındaki adalarda ve tepelerin üzerinde kurulmuştur.

IŞIK KİRLİLİĞİNİN ETKİLERİ

Kötü aydınlatmadan zarar görenler yalnız gece gökyüzünü izlemek isteyenler değildir. Örneğin göçmen kuşlar için ışık kirliliği yeni bir tehlikedir.Kuşlar sadece insanlar için değil dünyadaki tüm canlı yaşam için çok yararlıdır. Her yıl milyarlarca haşereyi, sineği tüketirler.
Milyarlarca bitki tohumunuyayarlar. Özellikle küçük sineklerle beslenen göçmen kuşlar gece seyahat eder. Kimi türler göç ederken binlerce kilometre yol gider. Takım yıldızlardan yön bularak uçan kuşlar; gökdelenler, deniz fenerleri gibi yüksek yapılardan yayılan ışıklara aldanır.
Bunun sonucunda kuşlar ya yorulup düşünceye kadar ışık etrafında döner ya da doğrudan binaya çarpar ve
ciddi zarar görür.

Kimi deniz hayvanlarının nesillerinin devamlılığı ışık kirliliği yüzünden tehlikededir. Bir deniz kaplumbağası türü olan Caretta caretta (Karetta karetta) sahillere yumurta bırakır. Yavrular, yumurtadan çıkar çıkmaz 5-10 metre ilerdeki denize ulaşmak zorundadır. Deniz kaplumbağaları denize ulaşabilmek için deniz ile kara arasındaki aydınlık farkını kullanır. Ancak ışık kirliliği nedeniyle denize ulaşamayan, yollarını şaşıran deniz kaplumbağaları, diğer hayvanlar tarafından avlanmaktadır. Deniz kaplumbağalarının binlerce yumurtasından çıkan yavrulardan yalnızca birkaçı denize ulaşabilmektedir.
Hayvanlar, ışık kirliliğinden farklı şekillerde etkilenir: Kelebek, sinek, güve gibi gece uçan böcekler; göçmen kuşlar ve deniz kaplumbağaları gece gördükleri ışığa gider. Gece avlanan yarasa, baykuş, gelincik gibi hayvanlar yeterince karanlık olmadığı zaman avlanamaz. Kuşların yapay aydınlatmalar nedeniyle kafaları karışır. Horozlar yanlış zamanlarda ötmeye başlar, çulluk gibi gece göç eden kuşlar ise uçuş yönlerini bulamaz.
Bitkiler için de ışık kirliliği olumsuz sonuçlar doğurur. Fazla ışığa maruz kalan bitkilerin mevsimleri karıştırdığı, çiçeklenmelerinin etkilendiği bilinmektedir. Bazı kaktüslerin çiçekleri sadece gece karanlıkta açar. Gecenin aydınlık olması durumunda ender görülen bu çiçekler açamayacaktır. Bir başka örnek ülkemizde Atatürk çiçeği olarak bilinen Poinsettia’dır. Bu bitki, ancak yılın belli zamanlarında 12 saat karanlıkta kalırsa yaprakları o güzel ve etkileyici kırmızı renge bürünür.

IŞIK KİRLİLİĞİNİ AZALTMAYA YÖNELİK ÇÖZÜMLER
Işık kirliliğini önlemek için hepimize görev düşmektedir. Bunun için alınabilecek en basit önlem, ışığın gökyüzüne yönelmesini engellemektir.
Aydınlatma aracının yönü gökyüzüne doğru olursa ışık kirliliğine sebep olur.

Reklam amacıyla kullanılan ışıklı panolar ve tabelalar, gece gereksiz şekilde ışık vererek kirliliğe yol açmaktadır. Bu durumun önüne geçebilmek için zaman ayarlı reklam panoları ve tabelaları kullanılmalıdır. Sokak ve cadde aydınlatmalarında kullanılan ışık aydınlatılacak bölgeye yönlendirilmelidir. aşadığımız binanın giriş kısmında kullanılan lambalar, harekete duyarlı lambalar olmalıdır. Işık kirliliği ile ilgili yasal düzenlemelere uyulmalıdır.Araba kullanırken uzun farlar gerekmedikçe kullanılmamalıdır. Uzun farlar karşıdan gelen sürücünün gözünü kamaştırarak yolu görememesine sebep olabilir.


Öğrendiklerimizi Tekrarlayalım

Aşağıda verilen ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazınız.
1. (.....) Fazla ve gereksiz aydınlatma, gök cisimlerinin gözlemlenmesini zorlaştırır.
2. (.....) Işıklı reklam ve ilan panolarının gece yarısından sonra da aydınlatılması ışık kirliliğine yol açmaz.
3. (.....) Işığın yanlış miktarda, yanlış yerde, yanlış zamanda ve yanlış yönde kullanılmasına ışık kirliliği adı verilir.
4. (.....) Tasarruflu lambalar kullanarak aile ve ülke ekonomisine katkı sağlayamayız.
5. (.....) Aydınlatma teknolojilerinin yanlış kullanılması aile ve ülke ekonomisine zarar verir.
6. (.....) Canlılar ışık kirliliğinden olumsuz etkilenmez.


DÜŞÜNELİM, YAZALIM, PAYLAŞALIM
1. Arkadaşınızla birbirinizi duyabildiniz mi? Duyma işlemi nasıl gerçekleşti? Açıklayalım.

Ses teknolojileri sesi kaydetmeye, sesin şiddetini değiştirmeye yönelik araştırmalar yapar. İnsanların seslerini kaydedebilme ve uzaklara iletebilme istekleri, ses teknolojisinin sürekli gelişmesini sağlamıştır. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte ses teknolojisinde büyük değişiklikler olmuştur. Sesle birlikte görüntüyü de kaydedebilen araçlar geliştirilmiştir. Ses teknolojisindeki gelişmeler, Alexander Graham Bell (Aleksandır Graham Bel) tarafından telefonun icadı ile başlamıştır. Graham Bell, sesin tellerde iletimini başararak diğer teknolojilerin de öncüsü olmuştur.
Daha sonra radyo ve telsiz icat edilmiştir. Bu önemli icatların sahibi Guglielmo Marconi’dir. (Guglielmo Markoni) radyo dalgalarının havadan iletilebilmesini araştıran mucit, herhangi bir aracı kaynak olmadan mesaj göndermeyi başarmış ve telsizi üretmiştir.
Thomas Edison, fonografı icat etmiştir. Bu alet ise sesin kaydedilmesi ve kaydedilen sesin dinlenebilmesini sağlamıştır.

Geçmişte sesi depolamak için birçok icat yapılmıştir. Bugün bu icatların hepsini cebimizde taşıyacak kadar küçültüp birleştirebiliyoruz. Yukarıda tek tek incelediğimiz aletlerin hepsinin yapabildiklerini artık cep telefonlarımızla da yapabilmekteyiz.

Ses Şiddetini Değiştirme:
Ses teknolojileri, sesi kaydedebilen araçları geliştirdiği gibi sesin şiddetini değiştiren araçları da geliştirir. Sesin kuvvetli ya da hafif çıkmasına sesin şiddeti denir.


tehlikeye sokmaktadır. Kulaklıkla doğrudan kulağımıza gelen yüksek ses, işitme sağlığımıza ciddi zararlar verir.
Yüksek sesin olumlu ve olumsuz yönleri vardır. Kalabalığa hitap ederken kullanılan mikrofon sesimizin herkes tarafından duyulmasını sağlar. Bu sayede bir sanatçı, konser verirken sesinin ve müziğinin geniş bir alana ulaşmasını sağlar. Mikrofonun sesi iletmesinde en büyük yardımcı hoparlörlerdir. Gerekli ve doğru miktarda kullanıldığında bu cihazlar faydalı kullanılmış olur.


ŞİDDETLİ SESE SAHİP TEKNOLOJİK ARAÇLARIN ETKİLERİ

Ses, günlük yaşamımızın ayrılmaz bir parçasıdır. Bize iyi gelebileceği gibi bazı durumlarda bizi olumsuz etkiler. Çoğumuz kulaklık ile müzik dinlemeyi severiz. Kimi zaman dinlenmek, kimi zaman eğlenceli vakit geçirmek, kimi zaman da Ambulans, itfaiye, polis, gibi acil durumlara müdahale etmesi gereken araçların siren sesleri hayat kurtarıcı değerdedir.

Özellikle büyük ve geniş araçlar geri geri gelirken uyarıcı bir ses çıkarır. Bu ses, araçların arkasındaki kişileri uyararak olası kazaların önüne geçilmesini sağlar. Arabalar, çalıştıkları andan itibaren motor sesi çıkarmaya başlar. Oluşan mekanik ses, şoföre ve yolculara rahatsızlık verebilir. Ancak dışarıda yürürken hareket hâlinde bir araba olduğunu anlamamız için bu ses gereklidir. Korna sesi insanı rahatsız etse de trafikte sürücü ve yayaları uyarmamızı sağlar. İnsan kulağı, belli bir sınıra kadar sesleri normal algılar. Belli bir sınırdan yüksek bütün sesler gürültü olmaya başlar. Gürültü, duyma sağlığımızı olumsuz etkiler. Ülkemizde yüksek sesle çalışan cihazların yanında uyarı bulunmaktadır. Burada çalışanlar, kulak tıkacı kullanmak zorundadır. Sürekli yüksek sesli ortamda çalışan bir insanın belli bir süre sonra duyma yetisi azalmaya başlar. Yapılan araştırmalara göre sürekli yüksek sesli ortamlarda çalışan insanların psikolojik durumları da olumsuz etkilenir.

Yüksek ses; tedirginlik, korku, yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve baş dönmesine neden olabilir. Siz de bir gün okuldan eve giderken ya da teneffüste sessizce etrafınızı dinleyiniz ve hangi yüksek seslerin sizi rahatsız ettiğini tespit ediniz.

Aşağıdaki cümlelerden doğru olanlara “D”, yanlış olanlara “Y” yazınız.
1. (…..) Geçmişten günümüze birçok ses teknolojisi kullanılmıştır.
2. (…..) Teknoloji ilerledikçe sesi ve görüntüyü kaydeden cihazlar da gelişmemiştir.
3. (…..) Ses teknolojisi sesin şiddetini değiştiren cihazlar geliştirmiştir.
4. (…..) Şiddetli ses üreten araçların olumsuz yönleri yoktur.
5. (…..) Şiddetli sesin, insan sağlığı üzerinde olumsuz etkisi yoktur.
6. (…..) Ses teknolojisi, Graham Bell’in telefonu icat etmesiyle başladı.
7. (…..) Thomas Edison’un icat ettiği fonograf, sesin kaydedilmesi ve kaydedilen sesin dinlenebilmesini sağladı.
8. (…..) İşitme cihazı, sesin şiddetini arttırmak ve uzak mesafelerden duyulmasını sağlamak için kullanılır.
9. (…..) Yüksek ses insanlarda baş dönmesi, yorgunluk, sinirlilik, geçici işitme kaybı yapmaz.


Aşağıdaki cümlelerin ifade ettiği kavramları kutucukların içinden bularak noktalı alanlara yazınır.
Telefon Radyo Telsiz Fonograf Gramofon
Video Cep
Kaset CD USB
kamera telefonu
1. Thomas Edison’un icat ettiği ses teknolojisi ürünüdür. (......................................)
2. Plak teknolojisine çok benzeyen ancak daha hafif, taşınabilir ve pratik olan ses teknolojisi ürünüdür. (......................................)
3. Ses kaydedilen plakların dinlenmesini sağlayan teknolojik üründür. (........................)
4. İçine yerleştirilen özel manyetik bant ile sesleri kaydedebilen ses teknolojisi ürünüdür. (......................................)
5. Alexander Graham Bell‘in icat ettiği teknolojik üründür. (......................................)

5. Bölüm SES KİRLİLİĞİ
Ses kirliliğinin insan sağlığı üzerindeki etkileri neler olabilir?
KAVRAMLAR
• Ses kirliliği ve olumsuz etkileri
• Ses kirliliğini önlemek için yapılması gerekenler

SES KİRLİLİĞİNİN NEDENLERİ

1. Alarm çaldığında çalar saatin sesinde bir değişiklik oldu mu? Açıklayınız.
2. Değişiklik olduysa bu değişikliğe ne sebep olmuştur?
3. Bu yöntem günlük yaşamımızda hangi alanlarda kullanılmaktadır? Düşüncelerinizi yazınız.


Ses kirliliği diğer adıyla gürültü, insanların ve hayvanların başta işitme sağlığı olmak üzere ruh ve beden sağlığını olumsuz etkiler.
Rahatsız edici, şiddeti yüksek ve kulağa hoş gelmeyen her türlü insan, hayvan ya da makine kaynaklı düzensiz seslerin yaptığı etkiye
ses kirliliği denir. Özellikle hızlı büyüyen şehirlerde konut ve sanayi alanlarının yakınlaşması, trafik yoğunluğunun artması, mekanik aletlerin günlük hayatımıza daha çok girmesi ses kirliliğini arttırmıştır. Hızlı nüfus artışı, plansız ve düzensiz kentleşme, motorlu araçların çıkardığı sesler, sanayileşme ve teknolojinin gelişimi ses kirliliği yaratan önemli etmenler arasındadır.

Ses kirliliğine sebep olan diğer etmenler şunlardır:
• Kara yolu, deniz yolu, demir yolu ve hava yolu gürültüleri
• Araç, gereç ve makineler ile iş yerlerindeki çeşitli faaliyetlerden doğan gürültüler
• Yol ve bina yapım işlerinin ve yapım makinelerinin gürültüleri
• İnsan etkinliklerine ilişkin gürültüler (Yüksek sesle konuşma, spor ve atış alanları, müzik sesleri vb.)
• Eğlence ve ticari amaçlı gürültüler (Açık hava sinemaları, eğlence yerleri, açık hava konserleri vb.)
• Ev araçlarının gürültüleri

SES KİRLİLİĞİ ve İNSAN SAĞLIĞI
Ses kirliliği herkesi etkileyen bir sorundur. Gürültülü ortamlarda uzun süre bulunan kişilerde kalıcı işitme sorunu olduğu birçok araştırmacı tarafından saptanmıştır. Ses kirliliğinin insan sağlığı ve psikolojisi üzerindeki olumsuz etkileri belirlenmiştir.

Ses kirliliği, işitme duyusunda geçici veya kalıcı etkiler bırakabilir. Geçici etki, işitme duyarlılığındaki geçici kayıptır. Etkilenmenin çok fazla olduğu durumlarda tekrar gürültüye maruz kalınırsa kalıcı işitme kayıpları ortaya çıkabilir. Ses kirliliğinin insan vücudunda neden olduğu başlıca fizyolojik etkiler: Kas gerilmeleri, stres, kan basıncında artış, kalp atışlarının ve kan dolaşımının değişmesi, göz bebeği büyümesi, solunum hızlanması, dolaşım bozuklukları ve ani reflekslerdir.

Ses kirliliğinin psikolojik etkilerinin başında ise sinir bozukluğu, korku, rahatsızlık, tedirginlik, yorgunluk ve zihinsel etkilerde yavaşlama gelir.
Ani olarak yükselen gürültü düzeyi, insanlarda korku oluşturabilir.

SES KİRLİLİĞİNİN ÇÖZÜMLERİ

Ses kirliliğini azaltmaya yönelik birçok çözüm bulunmaktadır. Bu çözümleri şu şekilde sıralayabiliriz:
• İnsanların toplu olduğu yerlerde alçak sesle konuşulmalıdır.
• Radyo dinlerken ve televizyon izlerken sesin kısık olmasına dikkat etmeliyiz.
• Seyyar satıcıların yüksek sesle bağırarak ürün satmaları engellenmelidir.
• Ses kirliliğine neden olan iş yerleri, fabrika ve sanayi siteleri şehir dışına çıkarılmalıdır.
• Özellikle büyük kentlerde, kent içi trafiğin tıkanmasını önlemek için geniş yollar ve köprülü kavşaklar yapılmalıdır.
• Araç sürücüleri, gereksiz yere korna çalmamaları konusunda eğitilmeli ve bilinçlendirilmelidir.
• Ses kirliliğinin yoğun olduğu yerlerde gürültüyü önlemek için ağaçlandırma çalışması yapılmalıdır.
• Şehirler arası yollarda, yerleşim yerlerinin taşıtların neden olduğu seslerden etkilenmemesi için yol kenarlarına sesi emen paneller yapılabilir.
• İnşaat mühendisleri, projelerinde komşu duvarlar arasında ve katlar arasında ses yalıtım malzemeleri kullanmalıdır.
• Evlerimizde kullandığımız elektrik süpürgesi, çamaşır makinesi, matkap gibi çok ses çıkaran makineleri günün erken ve geç saatlerinde kullanmamalıyız.

Kendimizi Deneyelim
Aşağıdaki ifadelerin başına doğru ise “D”, yanlış ise “Y” yazınız.

1. (.....) Gürültülü ortamlarda uzun süre kalan insanlarda işitme kaybı oluşabilir.
2. (.....) İnsanı rahatsız eden düzensiz ve yüksek şiddetteki seslere ışık kirliliği denir.
3. (.....) Teknolojik gelişmeler, sanayinin gelişmesi, çarpık kentleşme ile gürültü kirliliği artış göstermiştir.
4. (.....) Gürültülü ortamda bulunan insanlar, gün sonunda kendilerini yorgun, sinirli ve huzursuz hissetmezler.
5. (.....) Belediyeler araçlardan kaynaklanan sesi azaltmak için araçların yoğun bir şekilde kullandıkları yolların kenarlarını ağaçlandırmalıdır.


Aşağıda ses kirliliği ile ilgili sorunlar verilmiştir. Bu sorunlara çözüm bulunuz.
1. Sorun: Okulumuz ana cadde üzerindedir. Araçların motor ve korna sesleri yüzünden öğretmenimizin anlattıklarını bazen iyi duyamıyoruz. Çözüm: ……………………………………………………………………………………

2. Sorun: Evimiz birinci kattadır. Sokakta oyun oynayan çocuklar çok gürültü yaptıkları için yeni doğan kardeşim uyuyamıyor. Çözüm: ……………………………………………………………………………………

3. Sorun: Evimizdeki arızalı buzdolabının sesinden rahatsız oluruz. Çözüm: ……………………………………………………………………………………

4. Sorun: Yaşadığımız mahallenin yanında sanayi tesisleri vardır. Sanayiden gelen seslerden çok rahatsız oluyorum. Çözüm: ……………………………………………………………………………………

Ünite Değerlendirme Soruları
Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y”yazınız.
1. (.....) Meşale günümüzde kullanılan bir aydınlatma aracıdır.
2. (.....) Işık yayarak çevresini aydınlatan varlıklara ses kaynağı denir.
3. (.....) Floresan lamba ampulden daha tasarruflu bir lambadır.
4. (.....) Meşale kandilden daha sonra bulunmuştur.
5. (.....) Aydınlatma teknolojileri sayesinde iş yerleri gece de üretim yapabilmektedir.
6. (.....) Güneşe doğrudan bakmak göz sağlığımız için çok tehlikelidir.
7. (.....) Aydınlatma araçlarını tasarruflu kullanmak, ülke ekonomisine katkı sağlamaz.
8. (.....) Işığın yanlış yerde, yanlış miktarda, yanlış yönde ve yanlış zamanda kullanılmasına ışık kirliliği denir.
9. (.....) Göçmen kuşlar, deniz kaplumbağaları, mercanlar ışık kirliliğinden olumsuz etkilenmez.
10. (.....) Işık kirliliğini ışığın gökyüzüne yönelmesini engelleyerek azaltabiliriz.
11. (.....) Alexander Graham Bell, sesin tellerde iletimini başararak telefonu icat etmiştir.
12. (.....) Plaklar üzerine kaydedilen ses fonografta dinlenebiliyordu.
13. (.....) Megafon, mikrofon, işitme cihazı, stetoskop, sesin şiddetini yükselten cihazlardır.
14. (.....) Yüksek ses insanlarda korku, yorgunluk, kaygı gibi birçok olumsuzluğa sebep olur.
15. (.....) İnsanı rahatsız eden düzensiz ve yüksek şiddetteki seslere ses kirliliği denir.
16. (.....) Motorlu taşıtların korna ve motor sesleri ses kirliliğine sebep olmaz.


Aşağıdaki soruların cevaplarını kutucukların içinden bularak altlarına yazınız.

1. Geçmişte kullandığımız aydınlatma araçlarını yazınız. (....................................................................................................)

2. Işık kirliliğinden etkilenen varlıkları yazınız. (....................................................................................................)

3. Doğru renkte ve özellikte seçilmiş ışık kaynağı kullanılarak yapılan aydınlatmaya verilen isimdir. (....................................................................................................)

4. Aydınlatma teknolojilerinin gelişmesi hangi alanlardaki çalışmayı kolaylaştırmıştır? (....................................................................................................)

5. Geçmişte kullandığımız ses teknolojilerini yazınız. (....................................................................................................)

6. Ses şiddetini değiştiren araçları yazınız. (....................................................................................................)

7. Rahatsız edici, şiddeti yüksek her türlü varlığın çıkardığı düzensiz seslerin yaptığı etkiye verilen isim nedir? (....................................................................................................)

8. Ses kirliliğinin insan üzerindeki etkilerini yazınız. (....................................................................................................)


Cevapla

“4. Sınıf Fen Bilimleri Konu Özetleri” sayfasına dön