6. ÜNİTE: İNSAN ve ÇEVRE

4. Sınıf Fen Bilimleri Dersi Ünitelerin Konu Özetleri
Cevapla
Kullanıcı avatarı
admin
Mesaj Panosu Yöneticisi
Mesajlar: 385
Kayıt: 15 May 2019, 11:08
Konum: Kocaeli
İletişim:

6. ÜNİTE: İNSAN ve ÇEVRE

Mesaj gönderen admin »

Bu Ünitede Neler Öğreneceğiz?
• Yaşam için gerekli kaynakları öğreneceğiz.
• Bu kaynakların tasarruflu kullanımına yönelik bilgi ve beceriler kazanacağız.

1. Bölüm BİLİNÇLİ TÜKETİCİ
Günlük yaşamda kaynakları tasarruflu kullanmak için siz neler yapıyorsunuz?
KAVRAMLAR
• Kaynak kullanımı
• Tasarruf
• Tutumluluk
• Geri dönüşüm

KAYNAKLARIMIZIN TASARRUFLU KULLANILMASI

Yaşadığımız çevrede canlı ve cansız birçok varlık bulunmaktadır. Çevre, canlı ve cansız varlıkların bir arada bulunduğu ortamdır. Canlılar, yaşamlarını sürdürebilmek için çevre ile sürekli etkileşim hâlindedir. Besin, su, elektrik ihtiyacımızı karşılamak için çevredeki kaynakları kullanırız. Besin ihtiyacımızı karşılayabilmek için toprağa, suya ve hayvansal gıdalara ihtiyacımız vardır. Dünyamız, canlıların yaşayabileceği koşullara sahip olduğu bilinen tek gezegendir. Bu yüzden kaynaklarımızı tüketirken çok özenli davranmalıyız. Bitmeyecekmiş gibi görünen bu kaynaklar, insanların bilinçsizce davranışları sonucu hızla azalmaktadır. Nüfus artışı ile birlikte kaynakların kullanımı da artmıştır. Bu yüzden
bilim insanları kaynakların tasarruflu kullanılmasına yönelik projeler üretmektedir. Elektrik, su, besin ve diğer kaynakları özenli ve gerektiği kadar kullanmalıyız. Tasarruf için kaynaklarımızı bilinçli tüketmeliyiz.

Bilinçli tüketici,
• Bir mal ya da hizmeti satın alırken gerçek gereksinimlerini göz önünde tutar.
• Satın aldıklarından en üst düzeyde yarar sağlamayı amaçlar.
• Planlı ve amaçlı alışveriş yapar.
• Sağlıklı, güvenli ve çevreye zarar vermeyen ürünü seçer.
• Yüksek kalitedeki mal veya hizmetleri en uygun fiyata alır.
• Mal ve hizmet satın aldığında hakkını arar.

Elektriği Tasarruflu Kullanabilmek İçin Neler Yapmalıyız? Elektrik yaşamımız için önemli bir kaynaktır. Elektrik üretimi çok masraflıdır. Bu yüzden elektriği tasarruflu kullanmalıyız. Elektriği tasarruflu kullanmak için bazı önlemler alınabilir. Kurutma makinasının 10 dakika çalışması bir lambanın 3 saat yanmasına eş değer elektrik tüketir. Banyo yaptıktan sonra saçlarımızı önce havlu ile kurulamalıyız. Daha sonra kurutma makinası ile kurutmalıyız böylece elektrik tasarrufu sağlamış oluruz.

Evlerde ampullerimizi tasarruflu lamba ile değiştirmeliyiz. Böylece elektrikten tasarruf sağlarız. Sizler de oda ve koridorlardaki gereksiz yanan ışıkları kapatarak elektrikten tasarruf sağlayabilirsiniz. Tasarruflu lambalar, elektrik enerjisini akkor ampullere göre daha verimli kullandıkları için bu isimle anılırlar.

Evimizde yiyeceklerimizi sağlıklı ve taze tutmaya yarayan buzdolapları çalışırken elektrik kullanır. Enerji verimliliği A+, A++ ve A+++ sınıfı olan bir buzdolabı, en düşük enerjiyi tüketir. E sınıfına doğru gidildikçe alet ve makinelerin enerji tüketimi artmaktadır. Buzdolabı kapaklarını açık bırakmak ya da buzdolabını sürekli açıp kapamak enerji tüketimini arttıracağından bu konuda daha dikkatli olmalıyız.
Son zamanlarda evlerimizdeki elektronik cihazların sayısı önemli ölçüde artmıştır. Kullandığımız bilgisayarlar, yazıcılar, televizyonlar, kablosuz telefonlar çalışmadıkları zaman da bekleme modunda enerji tüketmeye devam eder. Bu nedenle kullanmadığımız elektrikli aletlerin düğmelerinin tamamen kapalı olduğundan emin olmalıyız.

Elektrikli süpürgenin torbası dolunca değiştirilmelidir. Bu işlem, süpürgenin emme gücünü yükselteceğinden yerleri daha çabuk temizlemeyi sağlayacaktır. Buzdolabında olduğu gibi bulaşık ve çamaşır makinesi alırken de enerji verimliliği A+, A++, A+++ olan ürünleri tercih etmeliyiz. Enerji verimli aletlerin fiyatı daha yüksek olabilir. Fakat bu aletleri uzun süre kullandığımızda tasarruf sağlarız.


Suyun Tasarruflu Kullanımı
Su insan yaşamının devamlılığı için vazgeçilmez bir kaynaktır. Bu kaynağımızı hiç bitmeyecekmiş gibi kullanmamalı ve sınırlı kaynaklardan biri olduğunun farkına varmalıyız. Dişlerimizi fırçalarken, elimizi ve yüzümüzü yıkarken musluğu açık bırakmamalıyız. Damlayan muslukların tamir edilmesi ve banyo yaparken suyun uzun süre kullanılmaması su tasarrufu sağlayacaktır.


Sitelerin ve evlerimizin bahçesine yağmur sularını toplayan su tankları yapılabilir. Burada toplanan yağmur suyunun tuvalet sifonlarında ve bahçe sulamalarında kullanılmasıyla su tüketimi azaltılabilir. Makarna ve sebze haşlama sularını lavaboya dökmek yerine çorbalarımızda kullanabiliriz. Yumurta haşlarken kullandığımız su ile çiçeklerimizi sulayabiliriz. Çoğumuz sıcak su kullanabilmek için musluğu açıp ısınmasını bekliyoruz. Suyun boşa akmaması için musluğun altına bir kova koyabiliriz. Sıcak su üreten cihazımızın termostat ayarının çok yüksek olmamasına özen göstermeliyiz. Gereğinden fazla ısınmış suyu soğuk suyla ılıtmaya çalışırken çok fazla su israf olmaktadır.

Besinler de su gibi yaşamımızın devam etmesi için önemli kaynaklardır. Bilinçli Tasarruf Yapabiliriz? tüketimde önemli olan temel ihtiyaçlarımızı karşılamaktır.
Temel ihtiyaçlarımızı karşılamak için gerektiği kadar gıda alışverişi yapmalıyız. Bazen reklamların etkisiyle alışveriş yaparken ihtiyacımız olmayan gıdaları da alırız.
Gıda tasarrufu yapabilmek için ihtiyacımız olmayan gıda ürünlerini almamalıyız. Ailece alışveriş listesi hazırlayıp bu listeye uymaya özen göstermeliyiz.

Alışveriş yaparken satın aldığımız ürünlerin son kullanma tarihine mutlaka bakmalıyız. Çabuk bozulabilecek ürünlerden fazla miktarda almamalıyız.
Örneğin ihtiyacımız kadar ekmek alırsak bayatlamış ekmek elimizde kalmaz. Ayrıca besin maddelerini uygun saklama koşullarında saklayarak bozulmasını ve
bayatlamasını önlemeliyiz. Ekmek bayatladığında ekmek tatlısı, köfte ve yumurtalı ekmek yapımında kullanılabilir.


YENİDEN KULLANIMIN ÖNEMİ
Ünitemizin başında su, besin gibi kaynaklarımızın yeniden kullanımına değinmiştik.

Canlılar kaynakları tüketirken pek çok atık açığa çıkar. Çevreyi koruyabilmek için atıkları elimizden geldiğince azaltmak çok önemlidir. Ayrıca yeniden kullanmak da çevreye önemli katkılar sağlar. Kullandığımız eşyaları, araç gereçleri işimiz bittiğinde atarız. Oysa bunları tekrar tekrar kullanmak da mümkündür. Evimizde veya okulumuzda faaliyet yaparken artan el işi kâğıdı ve renkli kartonları atmak yerine “kes yapıştır” gibi etkinliklerde kullanabiliriz.

Küçülen, eskiyen veya yıpranan kıyafetlerinizi kesip dikerek başka şekillerde değerlendirebiliriz. Eski çoraplarınız, sevimli birer kukla olabilir.

Atık kumaş parçaları bir araya getirilerek “kırkyama” adı verilen yatak örtülerine, ev eşyalarına dönüştürülebilir. Mutfakta kullanılan cam kavanoz ve şişeler bir baharat takımı olarak değerlendirilebilir. Kavanozlar dikkatli kullanılırsa yıllar boyunca turşu kurmak, konserve yapmak gibi amaçlarla değerlendirilebilir. Yeniden kullanmanın başka yolları da vardır:
• Boş kaplardan, kutulardan saksı yapılabilir.
• Bir tarafı kullanılmış kâğıtların arka tarafı not almak gibi amaçlarla kullanılabilir.
• Kullanılmayan her türlü eşya ihtiyaç sahibi insanlarla paylaşılabilir.


KAYNAKLARIN ÖNEMİ

Yaşam için en önemli kaynağımız sudur. Vücudumuzdaki sistemlerin ve organların dengeli ve düzenli çalışabilmesi için su, hayati bir önem taşır. Su, organlarımızın çalışmasını ve vücudumuzdan zehirli maddelerin atılmasını sağlar. Bunun için su içmeyi ihmal etmemeliyiz. Tüm canlıların yaşamlarını devam ettirebilmeleri için suya ihtiyaçları vardır. Suyun doğada sürekli bir döngü içinde olması,
bitmeyecek bir kaynak olduğunu düşündürür. Oysa yeryüzündeki su kaynaklarının çok az bir kısmı kullanılabilir özelliktedir. Okyanus ve
denizlerde yer alan sular tuzlu olduğundan kullanılamamaktadır. Dünyanın pek çok yerinde hızlı nüfus artışı, suyun kirlenmesi, küresel ısınma ve bilinçsiz tüketim önemli bir sorundur. Bu sorunlardan dolayı su kaynakları hızlı bir şekilde azalmaktadır. Yakın bir gelecekte dünyamızın en büyük sorunu susuzluk olacaktır. Yaşam için gerekli olan kaynaklardan biri de besinlerdir. Beslenmenin temel ihtiyaçlarımızdan biri olduğunu öğrenmiştik. Su gibi diğer besinler de doğada sınırlı şekilde bulunur. Eğer besin kaynaklarımızı dengeli ve dikkatli kullanmazsak ileride açlık gibi sorunlarla karşılaşabiliriz. Besin kaynaklarımızın hızlı bir şekilde tükenmemesi için neler yapabiliriz? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız. Yaşamımız için önemli olan bir diğer kaynak da elektrik enerjisidir. Televizyon, bilgisayar, çamaşır makinesi ve daha birçok ev aleti elektrikle çalışmaktadır. Sağlık, ulaşım ve eğitim gibi hayatımızın her alanında elektrikten faydalanırız. Bizim için bu denli önemli olan elektriğin üretimi çok masraflıdır. Elektrik elde etmek için kullandığımız su, kömür, doğal gaz gibi kaynaklar tükenebilir kaynaklardır. Elektriği kullandığımız zaman elektrik elde etmek için kullandığımız bu kaynakları da tüketmiş oluyoruz. Bu yüzden elektrik enerjisini kullanırken dikkatli olmalıyız. Böylece ülkemizin ekonomisine katkı sağlamış oluruz.

GERİ DÖNÜŞÜMÜN ÖNEMİ

İnsanlar tarafından tüketilen atıklardan değerlendirilebilir olanlar çeşitli yöntemlerle ham maddeye dönüştürülür. Bu atıkların tekrar dönüşüm sürecine dahil edilmesine geri dönüşüm denir.
Çöp kutularında biriken çöpler, çöp kamyonları tarafından toplanır. Toplanan çöpler depolama adı verilen yerlere boşaltılır. Depolama alanı zaman içinde dolarak üzeri toprak ile örtülür. Bu alan ağaçlandırılarak güzel bir görünüm kazandırılmaya çalışılır. Eğer geri dönüştürülebilecek atıklarımızı çöpe atarsak onlar da toprak altında kalır ve tekrar kullanılamaz.

Kaynaklarımızın doğada sonsuz olmadığını, bir gün tükenebileceklerini unutmamalıyız. Bu tehlikenin farkına varan ülkeler, atıkların geri kazanılmasına ve tekrar kullanılmasına önem vermektedir. Atık plastikler, lastikler, kablolar, bitkisel yağlar, kâğıt ve kartonlar, camlar, akü ve piller, metaller geri dönüşüm olanağı olan atıklardır. Bu atıkların geri dönüşümü ile orman, su, elektrik, petrol gibi kaynaklarımız daha az kullanılmış olmaktadır. Örneğin 1 ton kâğıdın geri dönüşümü sonucunda 17 ağacın kesilmesi önlenmektedir.
Geri dönüşüm sayesinde enerji tasarrufu sağlanmaktadır. Ham maddeden yani maden ocaklarından çıkartılan cevherden ürün elde etmek için birçok enerji kullanımını gerektiren işlemler uygulanır. Oysa geri dönüştürülecek olan metal içecek kutuları, doğrudan eritilerek yeni ürünler elde edilmektedir. Bu şekilde büyük oranda enerji tasarrufu sağlanmaktadır.

Şehrin bazı noktalarında geri dönüşüm kutuları bulunur. Buralarda biriken atıklar kamyonlarla fabrikalara götürülür. Burada atıklar türlerine göre ayrılır. Kullanım ömrünü tamamlamış piller, pil toplama noktalarına bırakılmalıdır. Pil toplama noktalarında toplanan atık piller, yetkili kişiler tarafından türlerine göre ayrıştırılır. İçlerindeki bazı değerli maddelerin geri kazanımı sağlanır ve piller uygun koşullarda ayrıştırılmış olur. Atık pillerin çöpe, toprağa, denizlere ve akarsulara karışması durumunda içerdikleri ağır metaller bu ortamların kirlenmesine yol açmaktadır.

kullanılabilmektedir. Geri dönüştürülecek olan metaller önce makinelerde parçalanır. Daha sonra parçalanan metaller, yüksek ısılarda eritilerek kalıplara dökülür ve soğumaya bırakılır. Elde edilen bu ham maddeden yeni ürünler yapılır. Kullanılmış cam şişeler ve kavanozlar tekrar tekrar kullanılabilir. Cam atıklar, öncelikle makinelerde küçük parçalara ayrılır. Daha sonra bu parçalar, fırınlarda eritilerek yeniden camdan ürünler elde edilir.

Genellikle su, meşrubat ve sıvı yağın ambalajlanmasında kullanılan pet şişeler geri dönüştürülmektedir. Geri dönüştürülen bu şişelerden yine aynı ürünler üretilmektedir. Ayrıca eritilen plastikler, birtakım işlemlerden geçirilerek ip hâline getirilir. Bu iplerden dağcıların kullandıkları sıcak tutan giysiler de üretilir.

Kâğıt ve karton ambalajlar gıdadan tekstile, kozmetikten elektroniğe birçok sektörde kullanılmaktadır. Kâğıt ve kartonların geri kazanımı ile yeniden kâğıt ve karton üretilir. Kâğıtlar önce sulu bir hamur kıvamına getirilir. Bu sulu hamur makinelerde tel bir perdenin üzerine püskürtülür. Sonra kurutulup sarılarak büyük toplar hâline getirilir. Geri dönüştürülen bu kâğıttan çeşitli ürünler yapılır.
Kumaş üretim tesislerinde yırtık, sökük veya kullanılamayacak hâlde olan kumaş parçaları, keçe üretimi için geri dönüştürülür. Büyük miktarlardaki bu kumaş parçaları, keçe üretim tesislerinde birtakım işlemlerden geçirilip işlendikten sonra yalıtım malzemesi veya yatak dolgu malzemesi olarak kullanılır.

Atık kızartmalık yağlar lavaboya, çöpe, suya ve toprağa dökülmemelidir. Bu yağlar sızdırmaz kaplarda ayrı olarak biriktirilmeli, görevli firmalara teslim edilerek geri kazanımı sağlanmalıdır. Bu yağların geri dönüşümü ile biyodizel (araç yakıtı) üretilmektedir.
Atık yağlar; denizlere, göllere, akarsulara döküldüğünde balıkların ve diğer canlıların zarar görmesine neden olmaktadır.

Öğrendiklerimizi Tekrarlayalım

Ünite Değerlendirme Soruları
Aşağıdaki cümlelerde yer alan boşlukları kutucuklardaki uygun kavramlarla doldurunuz.

1. Canlı ve cansız varlıkların bir arada bulunduğu ortama ........................................ denir.
2. Yaşamımız için vazgeçilmez birer kaynak olan doğal kaynaklarımızı .............................kullanmalıyız.
3. Elektriği, suyu, besinleri ve parayı özenli ve gerektiği kadar kullanmaya ............................. denir.
4. Bir mal veya hizmet satın alırken temel gereksinimini ön planda tutan kişiye ........... .............................. denir.
5. Akkor lamba yerine ......................................... kullanılması, aydınlatma maliyetini %75 oranında azaltır.
6. Elektrikli ev aletleri alırken en az elektrik tüketenleri yani ......................................... olanları tercih etmeliyiz.
7. Bozuk olan muslukları, sifonları hemen ......................................... gerekir.
8. Su kaynaklarının ......................................... özen göstermeliyiz.

C) Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazınız.
1. (…..) Eski ampullerimizi tasarruflu lamba ile değiştirmemeliyiz.
2. (…..) Enerjiden tasarruf etmek için enerji verimliliği A+++ sınıfı olan alet ve makineler satın almalıyız.
3. (…..) Su tasarrufu yapmak için damlatan muslukların tamir edilmesine gerek yoktur.
4. (…..) Su hiç tükenmeyecek bir kaynağımızdır.
5. (…..) Gıda alışverişi yaparken temel ihtiyaçlarımıza yönelik liste yapmalıyız.
6. (…..) Gıda ürünlerinin son kullanma tarihini mutlaka kontrol etmeliyiz.
7. (…..) Ekmeği ihtiyacımızdan fazla almalıyız.
8. (…..) Yeryüzündeki su kaynaklarının çok az bir kısmı kullanılabilir özelliktedir.
9. (…..) Sağlığımız için su içmeyi ihmal etmemeliyiz.
10. (…..) Elektriği tasarruflu kullanırsak ülke ekonomisine katkı sağlamış olmayız.
11. (…..) Atık plastikler, kablolar, akü ve piller geri dönüşüm olanağı olan atıklardır.
12. (…..) Atık kızartmalık yağlar, lavaboya, suya ve toprağa dökülmelidir.


Cevapla

“4. Sınıf Fen Bilimleri Konu Özetleri” sayfasına dön