6. ÜNİTE: İNSAN VE ÇEVRE

5. Sınıf Fen Bilimleri Dersi Ünitelerin Konu Özetleri
Cevapla
Kullanıcı avatarı
admin
Mesaj Panosu Yöneticisi
Mesajlar: 385
Kayıt: 15 May 2019, 11:08
Konum: Kocaeli
İletişim:

6. ÜNİTE: İNSAN VE ÇEVRE

Mesaj gönderen admin »

Aşağıdaki özet yeni müfredata göre basılan MEB ders kitabından alınmıştır.

Aşağıda 6. ünite özeti çıkarılmıştır. Bu özeti okuduktan sonra aşağıda verilen videoyu izleyiniz. Videoyu izledikten sonra verilen kavrama testi ile online testleri çözebilirsiniz. Ayrıca ünite de geçen kavramlarla hazırlanmış olan çengel bulmaca ve kelime avı bulmacaları çözebilirsiniz.

Anahtar Kavramlar
Biyoçeşitlilik
Doğal yaşam
Nesli tükenen canlılar
Çevre kirliliği Habitat Ekosistem
Çevreyi koruma ve güzelleştirme
İnsan ve çevre etkileşimi
Yerel ve küresel çevre sorunları
Yıkıcı doğa olayları ve korunma yolları



Bir bölgedeki bitki ve hayvan türlerinin ve çeşitlerinin sayıca zenginliği biyoçeşitlilik olarak adlandırılmaktadır.

Peki biyoçeşitliliğin doğal yaşam için önemi ne olabilir?

Bir yöredeki biyolojik kaynaklar, milyonlarca yıllık bir süreç sonunda, milyonlarca sınama ve yanılmanın sonucu olarak ortaya çıkmıştır.
İnsanlar, tarım ve teknolojide sahip olduğu bugünkü seviyeye, biyolojik çeşitlilik ve zenginlik sonucu ulaşmıştır. Her bölgenin, Dünya’nın başka bölgelerinde tekrarlanamayan bir biyoçeşitliliği vardır. Biyolojik kaynaklar içinde hâlâ keşfedilmemiş ve bilinmeyen bilgiler bulunmaktadır. Biyolojik kaynaklar yok edilmemeli; önümüzdeki yüzyıllarda yapılacak yeni keşif ve yöntemlerle, tüm insanlığa yararlı olabilmelidir. Biyoçeşitlilik ve biyolojik kaynaklar, insanın temel ihtiyaçlarını karşılaması yanında, insan sağlığı ve mutluluğu için birçok yarar da sağlar. Örneğin insanın zorunlu ihtiyaçlarından olan yiyecekler, su, oksijen, odun, enerji, selüloz ham maddesi, çeşitli ilaç ve kimyasalların ham maddeleri canlılardan ve onların büyüyüp geliştiği yaşam alanlarından sağlanmaktadır.

Biyoçeşitliliğin doğal yaşam içindeki özellikleri şu şekilde sınıflandırılabilir:

• Çevresel strese ve baskılara dayanabilmek için, bir ekosisteme ve orada yaşayan her bir canlı türüne direnç sağlar. Onlara, sanki çelikten bir zırh olur. Canlıların doğal olarak yaşadığı yer, onun yaşam alanı yani habitatıdır.

• Bitkiler havayı temizler, erozyonu önler, toprağı korur.

• Zamanla değişen insan ihtiyaçlarına cevap verebilmek için seçenekler demeti oluşturur.

• Yerküre üzerinde hayatın devamlılığı için gereklidir.

• Sağlıklı ve verimli bir çevre sağlayarak su ve toprağı korur.

• Biyolojik çeşitliliği oluşturan bitki ve hayvan türleri tarım, eczacılık, tıp, hayvancılık vb. alanlarda kullanılır.

• Biyolojik çeşitliliği oluşturan bitki ve hayvan türlerinin sayısının ve çeşitliliğinin fazla olması, o ülkeye ekonomik kazanç sağlar.



Biyoçeşitliliği tehdit eden faktörleri genel olarak şöyle sıralayabiliriz:

• Genetiği değiştirilmiş organizmaların (GDO) çevredeki bazı canlı türlerine zarar vermesi

• Aşırı otlatma ile meraların tahrip edilmesi

• Evsel atıkların oluşturduğu çevre kirliliği

• Nüfus artışı ve kentleşme

• Deniz kazaları sonucu deniz kirlenmesi

• Küresel ısınma

• Aşırı avlanma

Peki biyoçeşitliliği tehdit eden faktörleri nasıl azaltabiliriz?

Ülkemizde ve Dünya’da nesli tükenen ya da tükenme tehlikesi ile karşı karşıya olan bitki ve hayvanların neler olduğunu araştırınız. Araştırma sonuçlarınızı poster şeklinde veya bilgisayardan yararlanarak sunu şeklinde hazırlayarak sınıfta arkadaşlarınıza sununuz.
Ülkemiz bitki çeşitliliği bakımından oldukça zengindir. Ülkemizde yaklaşık 9.000 bitki türü bulunmaktadır. Ancak veriler bu bitkilerin %21’inin tehlike altında olduğunu gösteriyor. Özellikle çiğdem, iris, nergis, orkide (salep) gibi soğanlı bitki türleri bu tehlikeyle karşı karşıyadır.
Ülkemizde yaklaşık 80.000 hayvan türü yaşamaktadır. Bu türlerden bazıları yok olma tehlikesi altındadır. Akdeniz foku, alageyik, bataklık baykuşu, çizgili sırtlan, kelaynak kuşları, bozkır kartalı, toros kurbağası gibi türler ülkemizde var olma çabasını sürdüren hayvan türlerinden yalnızca birkaçıdır.

Ülkemizin bazı yörelerinde yaşayan kızılgeyik, karaca, dağ keçisi, vaşak, bozayı, karakulak, yaban keçisi gibi canlıların türlerindeki birey sayıları azalmaya devam ederse bu canlı türlerinin nesilleri tehlikeye düşecektir. Ülkemizin sahip olduğu hayvan çeşitliliği giderek azalacaktır.

Soyları yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan hayvanların çoğu doğada az sayıda bulunan türlerdir. Örneğin panda ya da Bengal kaplanları gibi bazı türler ise henüz tükenmediler ama sayıları hızla azalmıştır. Bu canlı türlerinin nesilleri tehlike altındadır. Bunlar dışında Javan gergedanı, Meksika yunusu, siyah ayaklı dağ gelinciği, pigme Borneo fili, kutup ayısı gibi hayvanlar ile Venüs sinek kapanı, rafflesia çiçeği, yeşim bitkisi, likya orkidesi gibi bitkiler de nesli tükenme tehlikesinde olan canlılardandır.

Nesli tükenen türler, tamamen yok olmuş canlı türleridir. Dinozorları duymuş olmalısınız. Bu canlıların türleri milyarlarca yıl önce tükendi. Mamut, moa, Tazmanya kaplanı, Hazar kaplanı, Anadolu aslanı nesli tükenen canlılara örnek verilebilir.

Bitki ve hayvanların azalmasının nedeni ne olabilir? Canlı türlerinin azalmasında insanın etkisi ne kadar olabilir?

Kentlerin giderek genişlemesi, endüstri, tarım ve ormancılık alanlarında yürütülen etkinliklerin yaygınlaşması, doğal yaşam alanlarının ortadan kalkmasına yol açmaktadır. Yaşam alanları yok edilen sayısız bitki ve hayvanın da onlarla birlikte yeryüzünden silinmesi kaçınılmazdır.
İnsanların açgözlü davranışları sonucunda her yıl milyonlarca hayvan ölüme terk edilmektedir. Öldürülenlerin yanı sıra bir o kadar hayvan da hayvanat bahçeleri, hayvan ticareti ve laboratuvar deneyleri için yakalanmaktadır. Dünya çapında vahşi hayvan ticareti yasa dışı ve hayvanlar için bir işkence olmasına karşın bu ticaret hiç de azalmamaktadır.

Ayrıca insan nüfusundaki hızlı artış, doğadaki dengenin giderek bozulmasına yol açmakta ve dünyamızın geleceğini ciddi biçimde tehdit etmektedir. Biyolojik çeşitliliği korumanın birinci temeli çevreye, insana ve diğer canlılara saygılı olmaktır. Bitki ve hayvanların doğal yaşam alanları korunmalı, onlara zarar verecek davranışlardan kaçınılmalıdır. Bitki ve hayvanlar dünyamızdaki yaşamın devamını sağlamak için gereklidir. Doğaya, çevreye ve canlıların yaşadıkları alanlara saygı göstererek onlara değer vererek korumalıyız. Bu, aynı zamanda kendimize, çevremize, ülkemize karşı sorumluluklarımızı da gösterir.

Bütün canlıların havaya, suya, besine ve barınağa ihtiyacı vardır. Canlılar ihtiyaçları olan besini, suyu ve havayı yaşadıkları ortamdan karşılar. Canlılar aynı zamanda yaşadıkları ortama uyum sağlamışlardır. Buralar, canlı varlıkların yaşam alanlarıdır. Canlılar yaşam alanlarında besin bulabilir ve yaşamlarını sürdürebilir.

Bütün canlılar gibi bizler de ihtiyacımız olan hava, su ve besini yaşadığımız ortamlardan karşılarız.

Çevre, insan ve diğer canlıların yaşamları boyunca ilişki içinde oldukları ortamdır. Her canlının içinde yaşadığı doğal ortam, onun çevresidir. Okulunuz, sizin de etkileşimde olduğunuz çevrelerden biridir.
Çevre, canlıların yaşamlarını sürdürdükleri ortam olduğuna göre çevrede oluşan en küçük bir değişiklik ya da bozulma da bizleri etkiler. Çevrenizde gördüğünüz hangi olumsuzluklar sizi etkiliyor?
Örneğin sabah okulunuza geldiğinizde okulunuzun tertemiz olduğunu görürsünüz. Okuldan çıkarken sınıfınıza baktığınızda ise sabahki temiz hâlini göremeyebilirsiniz. Bunun nedeni birçok maddeyi çöpe veya çevreye atmanızdır. Bu tür kirliliğin evinizde veya çevrenizde her gün olduğunu düşününüz. Bunlar çevre kirliliğine neden olmaktadır.
İnsanların çevreye olumsuz etkilerinden biri de çevre kirliliği oluşturmalarıdır. Üretim ve tüketim etkinlikleri sırasında kullanıldıktan sonra çevreye bırakılan atıklar kirlilik oluşturur.
Her an etkileşimde bulunduğunuz çevre, zaman içinde çeşitli etkenlerle kirlenmektedir. Çevre kirliliğinin ana kaynağı, insanın kendisidir. Sanayi ve teknolojinin hızlı gelişimi, nüfus artışı gibi etkenler çevre kirliliğinin en büyük nedenlerindendir. Çevre kirliliği en genel anlamda su, hava ve toprak kirlenmesini kapsamaktadır.


Çevreyi hangi maddeler kirletiyor olabilir?

Doğa, çevreye bırakılan bitki ve hayvan atıklarını kolayca yok edebilir. Ancak pil, cam, deterjan ve metal atıklarını uzun süre yok edemez ve bu atıklar çevreyi kirletir.
Arabaların egzozlarından, evlerin bacalarından çıkan gazlar, yerlere atılmış kâğıt, plastik poşet, izmarit gibi atıklar çevre kirliliğine neden olur. Bu atıklar hangimizi rahatsız etmez?
Kirli bir çevrede yaşamak bizlerin sağlığını da olumsuz etkiler. Kirli bir çevrede mikroskobik canlılar çoğalır ve bu canlılar hastalanmamıza neden olur.

Bilim ve teknolojideki hızlı gelişmeler, yaşam koşullarını iyileştirmiştir. Ama bunun yanında çevre kirlenmesine de sebep olmuştur.
Havaya karışan çeşitli gaz ve atık maddeler, havanın kirlenmesine yol açar.
Hava kirliliğinin insan sağlığı üzerine de olumsuz etkileri vardır. Kirli havanın solunması özellikle akciğerleri tahrip etmektedir. Astım, bronşit gibi solunum yapı ve organlarında çeşitli hastalıkların oluşmasına neden olur. Aynı zamanda hava kirliliği gözlerde tahrişe neden olabilir, kalp hastalıklarına da zemin hazırlar.


Su olmadan hiçbir canlı yaşamını devam ettiremez. İnsanlar, suyu gelişigüzel kullanarak su kaynaklarının azalmasına neden olurlar. Suya atılan deterjanlar, akaryakıt vb. maddeler suları kirletir.
Kirli sular, insan sağlığının en büyük düşmanıdır. Suların kirlenmesi çeşitli hastalıkları da beraberinde getirir. Tifo, kolera, sıtma gibi hastalıkların kirli sularla taşındığı bilinmektedir. Nüfusun büyük kentlerde aşırı yoğunlaşması ve içme sularına kanalizasyon sularının karışması, insan sağlığını ciddi derecede etkilemektedir.
Suların kirlenmesi, suda yaşayan canlılar için de çok zararlıdır. Toprak üzerine bırakılan çöpler, sanayi atıkları vb. toprağı kirletir. Toprak kirliliği de üzerinde yaşayan bütün canlıları olumsuz yönde etkiler. Toprak kirliliğinin en önemli etkisi toprağı kirleten maddelerin bitkilere geçmesidir. Bitkilerle beslenen insanlara da bu kirletici maddelerin geçmesi çeşitli hastalıklara neden olmaktadır. Toprakta kullanılan çeşitli tarım ilaçları da insan vücuduna geçerek birikmektedir. Bu birikimler zamanla insan sağlığını tehdit etmektedir. Zehirlenme, zekâ bozuklukları, alerji gibi çeşitli rahatsızlıklara neden olmaktadır. Son yıllarda hızla artan nüfus, düzensiz kentleşme ve kaçak yapılaşma da çevre kirliliğini artıran nedenlerdendir. Doğanın sesini dinleyelim. Kirlettiğimiz doğa bize ne söylüyor olabilir? Her gün birçok atık madde doğaya atılıyor. Bu atık maddeler de kirliliğe neden oluyor. Aşağıdaki gözlemi yaparak bu kirliliği görebilirsiniz.


Çevreyi korumak için önerilerden biri aşağıda verilmiştir. İnceleyiniz.

Yaşadığınız yerin eski hâlini araştırınız. Buranın eski ve yeni fotoğraflarını edininiz. Fotoğrafları karşılaştırarak insanın çevreyi nasıl değiştirdiğini belirleyiniz. Fotoğrafları sınıfta arkadaşlarınıza sununuz.
İçinde yaşadığınız ortamın, en büyük yaşam alanı olan Dünya’nın bir parçası olduğunu biliyorsunuz. Dünya’nın hiç bilmediğiniz uzak bir köşesinde kuruyan bir göl, yanan bir orman, kesilen ağaçlar veya yaşanan bir erozyon olayı sizi ne kadar etkiler? “İyi ki orada değilmişim!” demek yeterli mi?


Ben Bir Ağacım ve Haklarım Var

Aşağıdaki basamakları inceleyerek etkinliği gerçekleştiriniz.

1.aşama: Sınıf içinde önceden seçtiğiniz bir arkadaşınız “ağaç” rolünü üstlenecektir.
Bu arkadaşınız, önceden yapacağı çalışma ile bitkilerin doğadaki rolünü içeren bilgi toplayacaktır.

2.aşama: Ağaç olan öğrenci, günlük hayatında insanların çevreye ve kendisine vermiş olduğu zararlardan dolayı hayatının nasıl güçleştiğini anlatır. Kendisinin insanlar gibi
haklarının olduğunu söyler ve bu hakların korunması için arkadaşlarından yardım ister.
Yardımlaşmanın, iş birliği yapmanın, merhametli olmanın ve paylaşmanın önemini arkadaşlarına anlatır.

3.aşama: Bu talep doğrultusunda ağacın ve buna bağlı olarak tüm doğanın nasıl
korunması gerektiği konusu da tartışılır.
İnsan faaliyetleri sonucunda çevrede bazı olumsuzlukların olduğunu öğrendiniz. Hava, su ve toprağın insan faaliyetleri sonucu kirlenmesi, çevre kirliliğine neden olmaktadır.

Peki çevre kirliliğinin gelecekte ne gibi sonuçları olabilir?

Gelecekte ne gibi çevre sorunları oluşabileceğine yönelik tahminlerinizi arkadaşlarınızla tartışınız.
Çevre sorunlarının en önemlilerinden biri de birçok atığın çevreye atılmasıdır. Bu durum, çevre temizliğini olumsuz etkileyeceği için birçok canlının yaşamı tehlikeye girmektedir. Günümüzde ve gelecekte en büyük atığı elektronik aletlerin parçaları oluşturmaktadır. Elektronik araçların atıkları, kullanım ömrünü tamamlamış, tamir edilemeyecek seviyede zarar görmüş elektronik eşyalar olarak adlandırılmaktadır.
Elektronik atıklar ağır metal ve kirleticiler içerdiğinden gelecekte çevre kirliliğinin en önemli kaynaklarından biri olarak görülmektedir.
Her geçen gün büyüyen bu elektronik atıklar, ülkeler için büyük sorunlar oluşturmaktadır. Bunun için elektronik atıklar tekrar toplanıp geri dönüşüme gönderilerek kullanılabilecek parçalar tekrar ham madde olarak değerlendirilmektedir. Bazı ülkeler, bu tür atıkların kullanılabilecek durumda olanlarını fakir ülkelere göndermeye başlamışlardır.

İnsan ve çevre arasında etkileşim olduğunu biliyorsunuz. Tüm canlılar yaşamlarını devam ettirmek için bulunduğu çevreden yararlanmak zorundadır.
İnsanlar, barınmak için eve, beslenmek için yiyeceğe, çeşitli günlük etkinliklerini gerçekleştirmek için suya ve ısınmak için yakıta ihtiyaç duyarlar.
Çevre ile insanlar arasındaki ilişki bazen olumsuz durumlara neden olmaktadır.

İnsanlar, çevreyle iç içe yaşayarak bulundukları çevredeki doğal kaynaklardan faydalanırlar ve kendi amaçları doğrultusunda genellikle çevreye zarar verirler. Konut yapmak, fabrika kurmak, tarla alanları açmak için orman alanlarını tahrip ederler. Piknik yaparken bilinçsiz ve sorumsuz davranarak orman yangınlarına neden olurlar. Fabrikadan çıkan atıkları denizlere, göllere ve akarsulara bırakarak suyu ve toprağı kirletirler. Bu kirlilikten çevrede yaşayan canlılar olumsuz etkilenir. Yine insanlar araziyi yanlış kullanmaları, hayvanları aşırı otlatmaları, ormanları yok etmeleri gibi faaliyetler sonucunda erozyonu hızlandırırlar. Bitki örtüsünün yok edilmesi erozyonu tetikleyen en önemli nedendir. Bitki örtüsünün yok edilmesi ayrıca toprak kaymalarına, taşkınlara, sel ve çığ felaketlerine neden olur. Doğal

yaşam alanlarının bu şekilde tahrip edilmesi o doğal yaşam alanında yaşayan canlıların yok olması anlamına gelir. Ormanların yok olması, suların kirlenmesi, bazı hayvan türlerinin yok olmasının başlıca sebeplerinin başında hep insanın doğaya müdahale etmesi gelir.
Orman yangınları ve erozyon, çevrenin olumsuz değişiminde ve yaşam alanlarının yok olmasında önemli bir role sahiptir.



ŞİMDİ VİDEOYU İZLEYELİM


GAZETE HABERİ
Mersin İçin Kuvvetli Yağış ve Fırtına Uyarısı
Meteorolojiden Mersin için kuvvetli yağış ve fırtına uyarısı yapıldı.
Meteorolojiden yapılan açıklamada, bölgede devam eden sağanak ve gökgürültülü sağanağın bu geceden itibaren etkisini artıracağı belirtildi.
Yağışla birlikte rüzgârın kuzey kuzeydoğu yönlerinden kuvvetli ve yer yer fırtına şeklinde olmasının beklendiği belirtildi. Açıklamada, meydana gelebilecek ani sel, su baskını, yıldırım düşmesi, hortum ve ulaşımda aksamalar gibi olumsuzluklara karşı tedbir alınması istendi.

Yukarıdaki gazete haberinde belirtilen doğa olaylarına zaman zaman çevrenizde rastlıyorsunuzdur. Zaman zaman ortaya çıkan yıkıcı doğa olaylarını seller, heyelanlar, depremler, volkanik patlamalar, kasırgalar olarak sıralayabiliriz.

Yıkıcı doğa olayları can ve mal kaybına neden olan doğal olaylardır. Yıkıcı doğa olayları kısa sürede meydana gelir, insanlar tarafından önlenemez. Yıkıcı doğa olaylarının nerede ve ne zaman olacağı tahmin edilememektedir.
Dünya’nın katmanlardan oluştuğunu 4. sınıf fen bilimleri dersinde öğrenmiştiniz. Dünya’nın dış katmanının yer kabuğu olduğunu biliyorsunuz. Yer kabuğu levha adı verilen yapılardan oluşur. Levhalar çok yavaş da olsa sürekli biçimde hareket eder. Levhaların hareketi sonucu yer kabuğunda çeşitli değişimler olur. Bunlar doğal süreçlerdir. Bu doğal süreçlerden biri de depremlerdir.

DEPREMLER
Depremler yer kabuğundaki sarsıntılardır. Büyük depremler çok şiddetli olur ve büyük hasara yol açar.

Deprem Nasıl Oluşur?
Depremlerin büyük bir bölümü levhaların bitişme yerleri üzerinde olur. Bir levha kayarak diğerine dayandığı zaman arada kalan kayalar sıkışır ve yerlerinden oynar ya da kırılır. Bu durumda şok dalgaları adını verdiğimiz güçlü tit-reşimler kayaların içinden geçerek yüzeye erişir.
Yer kabuğunda oluşan çatlaklara fay adı verilir.

Yer altında ilk hareketin başladığı bölgeye depremin merkezi denir.
Yeryüzünde deprem merkezinin tam üzerinde kalan bölgeye merkez üssü adı verilir.
Bu çizgiler, şok dalgalarının kayalar içinden geçerek yayılmasını gösteriyor.

VOLKAN PATLAMASI
Mantonun içindeki magma bazen yüzeye doğru çıkarak yer kabuğunun zayıf yerlerine dolar ve buralardan dışarı fışkırır. Çevreye yayılan magma bir süre sonra soğuyup katılaşarak dağ biçiminde bir yükselti oluşturur.
Buhar, toz ve kül bulutları çok yükseklere çıkabilir.
Magma, yer altındaki sıkışmış durumdaydı önüne çıkan engelleri sürükleyerek baca adı verilen bir kanaldan yeryüzüne çıktıktan sonra lav adını alır.


Yıkıcı doğa olaylarından biri de sellerdir. Seller birkaç nedenden dolayı oluşur. Toprak tarafından emilemeyecek kadar yağmur yağması sonucu oluşabilir. Deniz seviyesinin yükselmesi, fırtınaların neden olduğu büyük dalgaların karalara çarpması ya da sıcaklığın hızlı artışıyla birlikte karadaki karların eriyip nehirlerin taşması sonucu oluşabilir.
Seller hızla akar ve yollu üzerindeki tarım arazilerini, evleri ve iş yerlerini sular altında bırakır. Bu yıkıcı doğa olaylarında can ve mal kayıpları yaşanabilir.


Heyelan veya toprak kaymaları da doğa olaylarından biridir. Kayalardan veya topraktan oluşmuş kütlelerin yerlerinden koparak yer değiştirmesine heyelan veya toprak kayması denir. Bazı heyelanlar büyük bir hızla bazıları da yavaş gerçekleşir. Heyelanlar yeryüzünde çok sık meydana gelen bir doğa olayıdır. Bu doğa olayı aşınmalara, evlerin toprak altında kalma-sına neden olur. Heyelanlar yerleşim yerleri çevresinde oluştuğunda can ve mal kayıplarına yol açmaktadır.
Kasırgalar, şiddetli rüzgârların sağanak yağmur, kar ve doluyla birlikte çevreyi etkilediği fırtınalardır. Geçtiği yerlerde büyük zararlara sebep olur. Evler, ağaçlar, tarlalar hatta ormanlar bile kasırgalardan büyük zarar görür.
Hortumlar da yıkıcı doğa olaylarından biridir. Sıcak hava bölgelerinde soğuk hava ile sıcak havanın dar bir alanda aniden yer değiştirmesi ile oluşur. Oluşan ve hızlı bir şekilde etrafında dönen hava hareketleri hortum olarak adlandırılır. Hortumlar da can ve mal kayıplarına neden olabilir.

KONU KAZANIM KAVRAMA TESTİNİ >AÇ.
5. SINIF TESTLERİ ÇÖZ > AÇ.
5. SINIF BULMACALARI ÇÖZ > AÇ.

6. ÜNİTE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARI

A. Aşağıdaki cümleleri okuyarak cümlelerin başındaki noktalı yere cümle doğru ise “D” yanlış ise “Y” harfi yazınız.
(....) 1. Kalıcı kirliliğe neden olan maddeler doğrudan çöpe atılmamalıdır.
(....) 2. Kullanılmış kâğıtların tekrar kullanılmasını sağlamak, ağaçların kesilmesini azaltır.
(....) 3. Meyve, sebze ve yemek artıkları, kalıcı çevre kirliliğine neden olur.
(....) 4. Arabaların egzozlarından çıkan gazlar, hava kirliliğini azaltır.
(....) 5. Suların kirlenmesi, sadece suda yaşayan canlıları etkiler.
(....) 6. Çevre, canlıların yaşamları boyunca ilişki içinde bulundukları ortamdır.
(....) 7. Dünya’daki canlıların hepsi gözle görülebilir.
(....) 8. Cansız varlıkların da besin, su ve havaya ihtiyacı vardır.
(....) 9. Çevre kirliliği; su, hava ve toprak kirliliğini kapsar.
(....) 10. Çevreyi kirleten en büyük etken insandır.
(....) 11. Hava kirliliği yalnızca insanları etkiler.
(....) 12. Plastik maddeler çevrede kalıcı kirliliğe neden olur.

B. Aşağıdaki cümlelerin noktalı yerlerine verilen sözcük veya sözcük gruplarından uygun olanı yazarak cümleyi tamamlayınız.

etkileşim - maddeler - su - canlı - toprak - çevre - ağaçların - toprak - kağıt - hava

1. Doğada bulunan canlı ve cansız varlıklar sürekli ....................... içindedir.

2. Plastik poşet, teneke kutu gibi maddeler ....................... kirliliğine neden olur.

3. Çevre kirliliğini önlemek için tekrar kullanılabilen .................. tercih edilmelidir.

4. Su kirliliği, su içinde yaşayan bütün ....................... varlıkları etkiler.

5. Otomobillerin egzozlarından çıkan gazlar, ....................... kirliliğine neden olur.

6. Kullanılmış kâğıtlar, tekrar kullanılarak ....................... kesilmesi azaltılabilir.

7. Sanayi atıkları ............., .........., ............... kirliliğine neden olan maddelerdir.


C. Aşağıdaki soruların doğru seçeneğini işaretleyiniz.
1. Aşağıdakilerden hangisi kalıcı kirliliğe neden olmaz?
A) PLASTİK
B) MEYVE KABUĞU
C) CAM
D) KIZARTMA YAĞI

2. I. Çöplerin toplanması
II. Ağaç dikilmesi
III. Bacalara filtre takılması Çevrenin temiz olması için yukarıdakilerden hangisi veya hangileri gereklidir?

A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) II ve III
D) I, II ve III

3. I. Katı yakıtların kullanımı, çevre kirliliğini artırır.
II. Deterjanların kullanımının artması, su kirliliğini artırır. Yukarıdaki ifadeler için aşağıdakilerden hangisi uygundur?

A) I doğru, II yanlış
B) II doğru, I yanlış
C) İkisi de doğru
D) İkisi de yanlış

4. Aşağıdakilerden hangisi yıkıcı doğa olayı sayılmaz?
A) Doğal gaz patlaması
B) Yanardağ patlaması
C) Sel
D) Deprem

5. I. Konut ısıtma sistemlerinden çıkan duman ve zehirli gazlar
II. Kanalizasyon atıkları
III. Fabrikaların suya bırakılan atıkları Yukarıda belirtilenlerden hangileri, suları kirleten nedenlerdendir?

A) II ve III
B) I ve II
C) I ve III
D) I, II ve III

6. Aşağıda bazı maddelerin neden olduğu kirlilikler eşleştirilmiştir. Bu eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
A) Egzoz gazları-hava kirliliği
B) Fazla ışıklandırmaışık kirliliği
C) Deterjansu kirliliği
D) Kanalizasyon atıklarıhava kirliliği

7. Konutların ısıtılmasında hangi yakıt kullanılırsa çevre kirliliği daha az olur?
A) Kömür
B) Odun
C) Doğal gaz
D) Mazot

8. I. Su II. Hava III. Toprak Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri çevre kirliliği denince akla gelir?
A) Yalnız I
B) II ve III
C) I ve III
D) I, II ve III

9. Aşağıdakilerden hangisi, doğada kalıcı kirliliğe yol açar?

A) Plastik poşet
B) Hayvan ölüsü
C) Meyve kabukları
D) Bitki kurusu

10. Aşağıdakilerden hangisi, çevre kirliliğinin azalmasında etkilidir?

A) Motorlu taşıtların kullanımını yaygınlaştırmak
B) Yeşil alanları çoğaltmak
C) Fabrikaları çoğaltmak
D) Kâğıt ve cam kullanımını artırmak

11. Aşağıdakilerden hangisi, çevre kirliliğini önleyici tedbirlerden değildir?

A) Plastik şişelerin kullanımının azaltılması
B) Doğal gaz kullanımının yaygınlaştırılması
C) Kullanılmış kâğıtların yeniden değerlendirilmesi
D) Yerleşim bölgelerinde park ve bahçelerin azaltılması


Cevapla

“5. Sınıf Fen Bilimleri Konu Özetleri” sayfasına dön