6. ÜNİTE: CANLILARDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME

7. Sınıf Fen Bilimleri Dersi Ünitelerin Konu Özetleri
Cevapla
Kullanıcı avatarı
admin
Mesaj Panosu Yöneticisi
Mesajlar: 385
Kayıt: 15 May 2019, 11:08
Konum: Kocaeli
İletişim:

6. ÜNİTE: CANLILARDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME

Mesaj gönderen admin »

Bu sayfada "6. ÜNİTE: CANLILARDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME" konusu anlatılmıştır. Önce ders özetini okuyunuz. Daha sonra aşağıda bulunan ders anlatım videolarını izle. Bundan sonra ise sayfanın en altında yer alan kazanım kavrama testleri, beceri temelli testler, kavramaca.com testleri ve bulmacaları çöz.

BU ÜNİTE 2 BÖLÜMDEN OLUŞMUŞTUR.
1. Bölüm: İnsanda Üreme, Büyüme ve Gelişme
2. Bölüm: Bitki ve Hayvanlarda Üreme, Büyüme ve Gelişme

1. BÖLÜM: İNSANDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME
Neler Öğreneceğiz?
• İnsanda üremeyi sağlayan yapı ve organları, bu organların neslin devamı için üreme hücrelerini oluşturduğunu,
• Sperm, yumurta, zigot, embriyo, fetüs ve bebek arasındaki ilişkiyi,
• Embriyonun sağlıklı gelişmesi için alınması gereken tedbirleri öğreneceğiz.

Anahtar Kavramlar
• İnsanda üreme
• İnsanda üremeyi sağlayanyapı ve organlar
• Sperm
• Yumurta
• Zigot
• Embriyo
• Fetüs
• Bebek


İnsanda Üremeyi Sağlayan Yapı ve Organlar
Canlıların kendine benzer yavrular oluşturmasına üreme denir. Üreme tüm canlılar için ortak özellik olup canlının neslinin devamlılığını sağlar. Canlılar neslini devam ettirebilmek için çoğalmak zorundadır.
İnsanlarda üreme, erkek ve dişi üreme organları tarafından sağlanır. Bu organlar birbirinden farklılıklar gösterse de ikisinin de amacı üreme hücrelerini oluşturmaktır. Erkek üreme organına testis (erbezi), dişi üreme organına yumurtalık (ovaryum) denir. Erkek üreme organının bir bölümü vücut içinde, bir bölümü vücut dışındayken dişi üreme organı vücut içindedir.

Dişi Üreme Organ ve Yapıları
a. Yumurtalık: Dişi üreme organıdır. Sağda ve solda olmak üzere iki tanedir. Dişi üreme hücresi olan yumurtayı oluşturur.
b. Yumurta Kanalı: Döllenmenin gerçekleştiği yerdir. Yumurtalıklarda oluşan yumurtanın döl yatağına ulaşmasını sağlar.
c. Döl Yatağı (Rahim): Döllenme sonucu oluşan zigotun yerleştiği yerdir. Kaslı yapısı sayesinde zigotun gelişmesine olanak sağlar.
d. Vajina: Döl yatağının dış ortama açıldığı kısımdır. Esnek yapıdadır.
Resim

Erkek Üreme Organ ve Yapıları
a. Testis: Erkek üreme organıdır. İki tanedir. Erkek üreme hücresi olan spermi oluşturur. Vücut dışındadır.
b. Salgı Bezleri: Spermin hareketini kolaylaştırmak için salgıladığı sıvı ile kaygan bir ortam oluşturur.
c. Sperm Kanalı: Testislerde oluşan spermi penise taşır.
d. Penis: Spermlerin ve idrarın vücut dışına çıkmasını sağlar. Vücut dışındadır.
Resim

İnsanda Erkek ve Dişi Üreme Hücreleri
Dişi üreme hücresi yumurta, erkek üreme hücresi spermdir.
Resim

Sperm, Yumurta, Zigot, Embriyo ve Bebek Arasındaki İlişki

Üreme organlarında üretilen hücreler birleşerek nasıl olur da bir bebeğe dönüşür?
Bu aşamada canlıda ne gibi değişimler görülür? Şimdi bu değişimleri yakından inceleyelim.
Resim
Erkek üreme organında mayoz sonucu oluşan spermler, dişi bireyin döl yatağından yumurtalık kanalına doğru ilerler. Milyonlarca spermden yaklaşık beş yüz kadarı yumurtaya ulaşabilir. Bu spermlerden bir tanesi yumurta zarını eriterek yumurtanın içine girer. Spermin çekirdeğindeki kromozomlarda taşınan kalıtsal bilgiler, yumurtanın çekirdeğindeki kalıtsal bilgilerle birleşir. Yumurta ve spermin çekirdeklerinin birleşip kaynaşmasına döllenme denir. Döllenme sayesinde anne ve babadaki genetik bilgiler yavru bireylere aktarılır.

Döllenmiş yumurtaya zigot denir. Zigotun mitoz ile gelişmesi sonucu embriyo oluşur. Fetüs embriyonun ikinci aydan sonraki adıdır. Daha sonra bebek olgunlaşır ve dünyaya gelir.

Embriyo, annenin döl yatağında gelişirken gerekli besin ve oksijeni plesentadan sağlar ve atık maddeleri de plesentadan uzaklaştırır. Plesenta, döl yatağındaki özel dokulardır.

Resim

İnsanlarda kütle ve hacim artışına büyüme, büyürken yapı ve organlarımızın işlevini yerine getirebilecek duruma gelmesine ise olgunlaşma denir. İnsanların farklı dönemlerinde büyüme ile birlikte bazı organlarının değişerek kullanılabilir hâle gelmesi sürecine ise gelişme denir.

KONU ANLATIM VİDEOSUNU İZLE


2. BÖLÜM: BİTKİ VE HAYVANLARDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME

Neler Öğreneceğiz?
• Bitki ve hayvanlardaki üreme çeşitlerini,
• Bitki ve hayvanlardaki büyüme ve gelişme süreçlerini,
• Bitki ve hayvanlarda büyüme ve gelişmeye etki eden faktörleri,
• Bir bitki ya da hayvanın bakımını üstlenip gelişim sürecini öğreneceğiz.

Anahtar Kavramlar
• Eşeysiz üreme (vejetatif üreme, bölünme, tomurcuklanma ve rejenerasyon)
• Eşeyli üreme
• Büyüme ve gelişme

Canlılığın temel özelliklerinden biri olan üreme, canlı sayısının artmasını ve kalıtsal özelliklerin yeni oluşacak bireylere aktarılmasını sağlar. Canlılarda üreme, eşeysiz ve eşeyli üreme olmak üzere iki şekilde gerçekleşir.

Eşeysiz Üreme
Bu üreme çeşidinde erkek ve dişi üreme hücreleri görev almaz, yani döllenme yoktur. Tek bir canlının döllenme olmadan kendine benzer yeni canlılar oluşturmasına eşeysiz üreme denir. Eşeysiz üreme çeşitlerini, birlikte inceleyelim.
Resim

Bölünerek Üreme
Tek hücreli canlılar belli bir büyüklüğe ulaştığında ikiye bölünerek çoğalır. Oluşan yeni canlıların büyüklükleri birbirinden farklı olabilir.
Resim

Tomurcuklanarak Üreme
Bu üreme çeşidi, ana canlının vücudunda oluşan bir çıkıntıdan yeni canlıların oluşması şeklindedir. Oluşan yeni canlı, ana canlı ile beraber de yaşayabilir, ana canlıdan ayrı da yaşayabilir.
Resim

Vejetatif Üreme
Bitkilerin dal, yaprak ve gövdelerinden alınan parçanın köklendirilerek toprağa dikilmesiyle ana canlıyla aynı özelliklere sahip yeni bitkilerin oluşması şeklinde gerçekleşen üreme şeklidir.
Gül, patates, çilek, söğüt, kavak, yer elması, asma, kuru soğanın yeşil yaprak oluşturması vejetatif üreyen canlılara örnek verilebilir.

Aşağıdaki görselde bir bitkinin yaprağının vejetatif üreme şekli şematize edilmiştir. Bu şemayı inceleyiniz.
Resim
Menekşeden alınan yaprağın köklendirilerek toprağa dikilmesi, yani menekşe bitkisinin vejetatif üreme sonucu çoğaltılmasıdır.

Rejenerasyonla (Yenilenerek) Üreme
Bir canlının kopan her bir parçasının kendisini tamamlayarak ana canlıyla aynı kalıtsal özelliklere sahip yeni canlılar oluşturmasına rejenerasyonla üreme denir.
Resim

Kertenkelenin tehlike anında kuyruğunu bırakarak düşmanını yanılttığını biliyor muydunuz? Kertenkele kopan kuyruğunu bir süre sonra tamamlar ancak kopan kuyruktan başka bir kertenkele oluşmaz. O yüzden bu olay, rejenerasyonla üreme değil sadece rejenerasyondur.
Aynı şekilde Meksika semenderi de kopan kol ve bacaklarını bir süre sonra yeniler. Bu olay da bir rejenerasyondur. Kırılan kolun bir süre sonra iyileşmesi, bir kısmı alınan karaciğerin kendisini tamamlaması, rejenerasyon örnekleridir.


Eşeyli Üreme
İki farklı cinsiyete ait üreme hücrelerinin birleşmesiyle yeni canlılar oluşmasına eşeyli üreme denir. Oluşan yeni canlı, ana canlılardan farklı kalıtsal özelliklere sahiptir. Bitkilerde meydana gelen eşeyli üremeyi, birlikte inceleyelim.

Bitkilerde Üreme
Bitkiler çiçekli ve çiçeksiz olmak üzere iki sınıfta incelenir. Çiçeksiz olan bitkiler, vejetatif üreme ile çoğalırken çiçekli bitkilerde çiçek, bitkinin üreme organı olduğu için bu tür bitkiler bazı olaylar ile eşeyli olarak çoğalır. Aynı zamanda, eşeyli üreyen çiçekli bitkilerden bazıları eşeysiz olarak da üreyebilir.

Çiçekli Bitkilerin Kısımları
Resim

Tozlaşma ve Döllenme

Polenler, polen kesesi içerisinde gelişimini tamamladıktan sonra, polen kesesini patlatır ve polen tanecikleri etrafa dağılır. Etrafa dağılan bu polen tanecikleri; böcek, kuş, su, rüzgâr veya insanların bitkileri koklaması sırasında diğer çiçeklerin tepeciğine veya aynı çiçeğin dişi organının tepeceğine taşınır. Bu şekilde, çiçek tozlarının erkek üreme organı olan başçıktan, dişi organın kısımlarından olan dişicik tepesine gelmesi olayına tozlaşma denir.

Cansız olan varlıklardan rüzgâr, su gibi etmenler de polenlerin uçuşup başka yerlere taşınmasını sağlar. Bu olaylar tozlaşmayı sağlayan örnekler olarak verilebilir.
Dişicik tepesine gelen polenler burada tepeciğin nemli olmasından dolayı çatlar. Polenler, polen tüpü adı verilen bir borucuk oluşturur. Polen içerisindeki sperm hücresi bu borucuktan geçerek yumurtalık içindeki yumurta hücresi ile birleşir. Bu olaya döllenme adı verilir. Döllenen yumurtaya da zigot denir. Zigottan embriyo gelişir. Daha sonra, embriyonun etrafı sert bir kabukla çevrilerek tohum meydana gelir. Bu tohum içerisinde embriyo ve yeni bir bitkinin oluşması sürecinde kullanacağı besin bulunur. Tohumu, tohum kabuğu sarar. Tohumla birlikte yumurtalıkta besin birikirse meyve meydana gelir. Meyve tohumu sardığı için korur, aynı zamanda tohumun dağıtılmasını sağlar.

Bu olayı aşağıdaki gibi özetleyebiliriz.
Resim

Tohumların Yayılma Yolları
Tohumlar, uygun olmayan şartlarda uyku hâlindedir ve çimlenemez. Tohumlar şekil, büyüklük ve renk olarak farklılık gösterirken aynı zamanda canlılığını koruma süresi olarak da değişkendir. Bazı meyvelerin bir tane tohumu varken bazılarında ise birden çok sayıda tohum içerir. Örneğin, domateste çok fazla sayıda tohum varken erikte bir tane tohum vardır

Çimlenme
Tohumun içinde embriyonun ve besinin bulunduğunu daha önce öğrendik. Embriyo kendisi için uygun şartlar sağlandığında gelişir ve yeni bir bitki oluşturur. Bu olaya çimlenme adı verilir.
Çimlenme için gerekli olan şartlar; uygun sıcaklık, su (nem) ve hava (oksijen) dır.

Bir bitkinin büyüyüp gelişmesine etki eden faktörler çevresel ve kalıtsal olmak üzere ikiye ayrılır. Atmosferdeki gazlar, ışık, sıcaklık, su ve mineraller çevresel faktörler iken yaprağın yapısı ve büyüklüğü kalıtsal faktörlerdir.

Hayvanlarda Üreme, Büyüme ve Gelişme
Doğada yaşayan birçok hayvan türü vardır. Peki, bu hayvanların üremesi nasıl gerçekleşiyor? Bu hayvanların hepsi aynı şekilde mi çoğalıyor? Hayvanlar yavrularının ihtiyaçlarını karşılıyor mu?

Hayvanlar, omurgasız ve omurgalı olmak üzere iki sınıfta incelenebilir. Bu canlılar nesillerini devam ettirmek için ürer. Omurgasız olan canlıların bazılarında eşeysiz üreme gerçekleşirken, bazılarında ise eşeyli üreme görülür. Örneğin; hidra tomurcuklanarak ürerken, eklem bacaklılar ve böcekler eşeyli ürer. Bu canlılarda yavru bakımı yoktur.
Omurgalı hayvanlarda ise eşeyli üreme görülür. Omurgalı canlıların çoğalma şekli ve yavru bakımı açısından özellikleri aşağıda özetlenmiştir:
Resim

Omurgalı canlıların üreme ve gelişmesi ile ilgili genel özellikleri öğrendikten sonra, bu canlıların sınıflandırılmasını aşağıdaki tabloda görüldüğü gibi yapabiliriz.
Resim

Balıklar

Balıklar, erkek ve dişi üreme hücrelerini suya bırakır. Bu üreme hücreleri suda birleşir. Balıklarda yavru bakımı yoktur, diyebiliriz.Balıklar genellikle yumurta ile çoğalırken bazı balıklar da yavrularını doğurarak dünyaya getirir. Örneğin, lepistes balığı doğurarak çoğalır.

Kurbağalar

Kurbağanın üremesi suda meydana gelir. Yumurta ve sperm hücrelerinin birleşmesiyle kurbağanın üremesi başlar. Kurbağanın gelişim aşamasındayken farklı şekillerde olduğu görülür. Yandaki görsel de bu aşamalardan biridir. Kurbağalarda meydana gelen bu değişimi başkalaşım başlığı altında göreceğiz. Kurbağalar da balıklar gibi çok sayıda yumurta üretir.
Bu yumurtadan çıkan kurbağalara ana canlılar bakmaz. Yani, kurbağalarda yavru bakımı yoktur.

Sürüngenler

Sürüngen sınıfında yer alan canlılar yılanlar, timsahlar, kertenkeleler ve kaplumbağalardır. Sürüngenlerin vücutları kalın pullu deriyle kaplıdır. Yumurtlayarak çoğalır.
Sürüngenler, bazı canlılar gibi yumurtaları üzerine kuluçkaya yatmaz. Gelişimini tamamlayan yavru canlı, yukarıda verilen görseldeki gibi yumurtasını kırarak dışarı çıkar. Ana canlı, yumurtadan çıkan yavru ile ilgilenmediği için yavru bakımı yoktur.

Kuşlar

Yumurta denildiğinde aklımıza ilk olarak tavuk geliyor. Ancak penguen, deve kuşu, hindi, leylek, ördek, güvercin, serçe, kanarya gibi canlılar da birer kuştur. Bu canlılar da yumurtlayarak çoğalır.
Ana canlı, yumurtadan çıkan yavrusuna sürekli yiyecek getirir. Belki böyle bir durumu daha önce görmüşsünüzdür. Yandaki görselde görüldüğü gibi ana canlı, ağzıyla getirdiği mamayı yavrusuna vererek onu bir süre besler ve korur.

Memeliler

Memeliler de doğurarak çoğalır. Dünyaya gelen yavru canlı, bir süre sütle beslenir ve kendi ihtiyaçlarını giderene kadar ana canlı tarafından bakılır. Bu yüzden memelilerde yavru bakımı vardır.
Memeliler doğurarak çoğalır. Ancak bir gagalı memeli olan ornitorenk yumurtlayan bir memelidir. Kangurularda da yavrular gelişimini tamamlamadan doğdukları için bir süre annesinin kesesinde bulunmak zorundadır. Gelişimini tamamlayan yavru kanguru keseden çıkar.

Başkalaşım

Bazı canlılar dünyaya geldiklerinde ana canlıya benzemez. Bu yavru canlılar, ana canlıya benzeyinceye kadar bazı değişiklikler geçirir. Canlılarda meydana gelen bu değişim başkalaşım olarak adlandırılır.
Kurbağa, kelebek, sinek ve güve gibi canlılarda bu başkalaşım olayı görülür. Yumurta içerisinde yeteri kadar besin bulunamadığı için tam olarak gelişemeyen yavrular, dışarıdan besin alarak gelişimini tamamlar. Yarı gelişen yavrulara larva denir.

6. ÜNİTE TEKRARI

Resim
Resim

6. ÜNİTE değerlendirme

Aşağıdaki cümlelerde verilen bilgiler doğru ise “ D ”, yanlış ise “ Y ” harfini parantez içerisine yazınız.
(....) 1. Erkek üreme organı spermdir.
(....) 2. Yumurta hücresi hareketli, sperm hücresi hareketsizdir.
(....) 3. Döllenmiş yumurtaya zigot denir.
(....) 4. Fetüs gelişerek embriyoya dönüşür.
(....) 5. Anne adayları sağlıklı ve stresten uzak yaşamalıdır.
(....) 6. Hidra, denizanası, mercan gibi canlılar bölünerek ürer.
(....) 7. Kurbağalar ve kelebekler başkalaşım geçirir.
(....) 8. Çiçekte renkli ve güzel kokulu olan kısım, taç yapraktır.

Terimlerin başındaki harfleri, ilgili cümlelerin başlarına yazınız.
a. Taç yaprak - (....) 1. Çiçekli bitkilerde fotosentez yapan yapıdır.
b. Yumurtalık - (....) 2. Çiçekli bitkilerde polenlerin üretildiği yapıdır.
c. Döllenme --- (....) 3. Çiçekli bitkilerde dişi organın yapılarından biridir.
d. Çimlenme -- (....) 4. Çiçekli bitkilerde tohum oluşumundan sonra gerçekleşen olaydır.
e. Başçık ---- -- (....) 5. Çiçekli bitkilerde polen ile yumurtanın birleşmesidir.
f. Çanak yaprak

Aşağıdaki cümlelerde verilen noktalı yerleri, kutucuklardaki sözcüklerden uygun olanı ile tamamlayınız (Kelimeler uygun ekler alabilir.).
tozlaşma, sıcaklık, ışık, başkalaşım, ahtapot, sürüngen, su, balina, kuş, oksijen, çimlenme, yunus, memeli
1. Böcekler ............................... geçirir.
2. Suda yaşayan ............................... ve ............................... gibi canlılarda yavru bakımı vardır.
3. Erkek organda oluşan polenlerin dişi organa gelmesine ............................... denir.
4. Çimlenme için uygun ..............................., ........................... ve ............................ gerekirken ............................. gerekli değildir.
5. Memeli ve ............................... yavru bakımı vardır.

Aşağıda verilen çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.
1. Aşağıda verilen organ ve yapılardan kaç tanesi, erkek üreme organ ve yapılarına aittir?
>Testis, >Yumurtalık, >Sperm kanalı, >Döl yatağı, >Penis, >Vajina
A) 2
B) 3
C) 4
D) 5

2. Aşağıda verilen dişi üreme organ ve yapılarından hangisi, zigotun yerleştiği ve geliştiği yerdir?
A) Döl yatağı
B) Yumurta kanalı
C) Yumurtalık
D) Vajina

3. Aşağıda sperm ve yumurtaya ait bazı özellikler verilmiştir. Bunlardan hangisi, her iki hücre için de
ortak özelliktir?
A) Hareketli olmaları
B) Aynı büyüklükte olmaları
C) Çekirdek bulundurmaları
D) Çok sayıda oluşmaları


KAZANIM KAVRAMA TESTİ ÇÖZ >
BECERİ TEMELLİ TEST ÇÖZ >
7. SINIF TESTLERİ ÇÖZ >
BULMACA ÇÖZ >


Cevapla

“7. Sınıf Fen Bilimleri Konu Özetleri” sayfasına dön