5. ÜNİTE: IŞIĞIN MADDE İLE ETKİLEŞİMİ

7. Sınıf Fen Bilimleri Dersi Ünitelerin Konu Özetleri
Cevapla
Kullanıcı avatarı
admin
Mesaj Panosu Yöneticisi
Mesajlar: 385
Kayıt: 15 May 2019, 11:08
Konum: Kocaeli
İletişim:

5. ÜNİTE: IŞIĞIN MADDE İLE ETKİLEŞİMİ

Mesaj gönderen admin »

Aşağıdaki özet ders kitabında faydalanılarak çıkarılmıştır.

Bu sayfa "5. ÜNİTE: IŞIĞIN MADDE İLE ETKİLEŞİMİ" anlatılmıştır. Önce ders özetini okuyunuz. Daha sonra aşağıda bulunan ders anlatım videolarını izle. Bundan sonra ise sayfanın en altında yer alan kazanım kavrama testleri, beceri temelli testler, kavramaca.com testleri ve bulmacaları çöz.

Bölümler
1. Bölüm: Işığın Soğurulması
2. Bölüm: Aynalar
3. Bölüm: Işığın Kırılması ve Mercekler

Neler Öğreneceğiz?
Bu ünitede; ayna ve mercek çeşitleri ve kullanım alanlarını, ışığın soğurulmasını, cisimlerin renkli görünmelerini ve güneş enerjisinden yararlanma yollarını, gelecekte güneş enerjisinden yararlanma sistemlerini tasarlamayı öğreneceğiz.

1. BÖLÜM: IŞIĞIN SOĞURULMASI

Anahtar Kavramlar
• Işığın soğurulması
• Cisimlerin siyah, beyaz ve renkli görünmesi
• Güneş enerjisi

Işığın aynı ortamda doğrusal olarak yayıldığını daha önceki yıllarda öğrenmiştiniz. Işık, üzerine düştüğü bazı maddelerde farklı değişimlere sebep olur.
Güneş ışığını doğrudan alan bütün cisimlerde az ya da çok bir sıcaklık artışı olur. Bu durumun sebebi ise ışığın, madde ile etkileştiğinde maddeler tarafından soğurulmasıdır.

Işık, maddeler tarafından aynı miktarda mı soğurulur?
Koyu renkli cisimler ışığı daha iyi soğurur, açık renkli cisimler ışığı daha fazla yansıtır.

Yağmur yağdıktan sonra ortaya çıkan gökkuşağındaki renkleri, elinizi yıkarken oluşan sabun köpüklerindeki renkleri ve güneş ışığına CD’yi tuttuğunuzda ortaya çıkan renkleri fark ettiniz mi?

Beyaz ışık, ışık prizmasından geçtiğinde kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi ve mor renklere ayrılır. Beyaz ışığın prizmadan geçirilerek renklere ayrılmasıyla oluşan renk kuşağına ışık spektrumu (ışık tayfı) denir.

Peki, cisimlerin siyah, beyaz ve renkli görünmesinin sebebi ne olabilir?

Cisimlerden çıkan ya da yansıyan ışık ışınlarının gözümüze ulaşmasıyla görme olayı gerçekleşir. Cisimler, bazı renklerdeki ışınları soğururken bazılarını yansıtır. O hâlde, her cisim yansıttığı ışığın renginde görünür.
Resim

Beyaz cisimler, tüm renkleri yansıttıkları için hangi renk ışık ile aydınlatılıyorsa o renkte görünür.
Siyah cisimler, üzerine gelen tüm renkleri soğurduğu ve renklerin hiçbirini yansıtmadığı için siyah görünür.

Resim
Renkli cisimler, üzerine düşen beyaz ışıktaki kendi rengini yansıtıp diğerlerini soğurduğu için kendi renginde görünür.
Resim
Kırmızı cisim üzerine yeşil ışık, yeşil cisim üzerine mavi ışık, mavi cisim üzerine kırmızı ışık düşürüldüğünde ise cisimler bu ışıkları soğurur. Cisimden ışık yansımadığı için cisimler siyah olarak algılanır.

Işık doğrusal yolla yayılan bir enerji türüdür. Işık, madde üzerine düştüğünde ya soğurulur ya da yansır. Işığı soğuran madde ısınmış olur. Yani ışık enerjisi, ısı enerjisine dönüşmüş olur.

Güneş enerjisinden yararlanmak amacıyla geliştirilmiş teknolojik araçlardan biri, güneş kollektörleridir (güneş panelleri). Bu sistemlerde siyaha boyalı bir yüzey üzerinde dolanan borular vardır. Siyah renkli yüzey, güneş ışınlarını soğurup boruların içindeki soğuk suyu ısıtır. Isınan su evlerde ve birçok alanda kullanılır.

Güneş enerjisinden faydalanmanın bir başka yolu da güneş ocaklarını kullanmaktır. Çukur aynanın odağına konan siyaha boyalı çaydanlığa güneş ışınları düşer ve bu ışınlar soğurulur. Böylece çaydanlığın içindeki su kaynar.

Güneş ışığı kullanılarak deniz suyu damıtılıp içme suyu elde edilebilir. Damıtma yöntemini üçüncü ünitemizde öğrenmiştik. Bu sistemde tabanı siyaha boyalı bir havuza deniz suyu konur. Havuzun üzeri şeffaf bir kapak ile örtülüp kenarlarına ise bir kanal açılır. Güneş ışığı havuzun içindeki suyu ısıtıp buharlaştırır. Buharlaşan su, kapağa çarpıp yoğuşarak kenarlardaki kanallara akar. Böylece, tuzlu sudan saf su elde edilir.

Güneş enerjisinin bir başka kullanım alanı da elektrik enerjisi üretimidir. Günümüzde bu yöntemle çalışan birçok araç kullanılmaktadır. Örneğin trafik ışıklarında, saatlerde, hesap makinelerinde, evlerin aydınlatılmasında, uzay araçlarına elektrik sağlanmasında ve daha birçok alanda güneş pilleri ile elde edilen enerji kullanılır. Bu sistemlerin çalışma şekli de güneş pillerinin koyu renkli bir zemine sahip olup güneş ışığını soğurması şeklindedir.



2. BÖLÜM: AYNALAR

Anahtar Kavramlar
• Düz ayna
• Çukur ayna
• Tümsek ayna


Üzerine düşen ışığın tamamına yakınını yansıtabilen ve nesnelerin görüntüsünü veren yüzeylere ayna adı verildiğini önceki yıllarda öğrenmiştiniz. Aynalar, bir yüzeyi çok iyi parlatılıp diğer yüzeyi ise cıva, kalay, gümüş ve alüminyum ile kaplanarak elde edilir.

Ayna Çeşitleri
Aynalar, yansıtıcı yüzeylerin şekillerine göre gruplandırılır.
Resim
Yansıtıcı yüzeyi düz olan aynalara düzlem (düz) ayna denir. Düz aynaları, günlük hayatımızın birçok alanında kullanırız. Binalarda, evlerde, projeksiyon makinelerinde, arabaların dikiz aynalarında, marketlerde, mağazalarda, kuaförlerde ve periskoplarda düz aynaları kullanırız.

Yansıtıcı yüzeyi çukur olan aynalara çukur ayna denir. Çukur aynaları; makyaj aynalarında, otomobil farlarında, pilli fenerlerde, ışıldaklarda, teleskoplarda ve dişçilerin kullandığı aletlerde kullanırız.

Yansıtıcı yüzeyi tümsek olan aynalara tümsek ayna denir. Tümsek aynaları ise yol kavşaklarında, otomobillerin yan aynalarında, araçların altını kontrol etmede ve mağazalarda kullanırız.

Düz aynada oluşan görüntü ile cisim arasındaki ilişki nedir?

• Düz aynalarda görüntü ile ayna arasındaki mesafe, cisimle ayna arasındaki uzaklığa eşittir.
• Cismin boyu ile görüntüsünün boyu birbirine eşittir.
• Görüntü düzdür ve cisme göre simetriktir.

Çukur ve tümsek aynalarda görüntünün özellikleri nasıldır?

Çukur aynaya paralel gelen ışınlar, aynada yansıdıktan sonra bir noktada toplanır. Çukur aynada yansıyan ışınların toplandığı bu noktaya odak noktası denir. Yandaki görselde çukur aynaya gelen ışınların izlediği yol verilmiştir.
Çukur aynalarda bir cismin görüntüsünün özellikleri, cismin aynaya olan uzaklığına göre değişebilir. Cismin görüntüsü ters ve küçük, ters ve cismin boyu ile aynı, ters ve büyük, düz ve cismin boyundan daha büyük olabilir.

Tümsek aynaya paralel gelen ışınlar, aynada yansıdıktan sonra aynanın arkasındaki bir noktadan çıkıyormuş gibi birbirinden uzaklaşarak yansır. Yandaki görselde tümsek aynaya gelen ışınların izlediği yol verilmiştir.
Tümsek aynaların oluşturduğu görüntü düz ve cisimlerden küçük olur.



3. BÖLÜM: IŞIĞIN KIRILMASI VE MERCEKLER

Anahtar Kavramlar
• Işığın kırılması
• İnce kenarlı mercek
• Kalın kenarlı mercek
• Odak noktası

Işığın Kırılması

Işık, boşlukta doğrusal bir yol boyunca saniyede 300 milyon metre hızla ilerleyen bir enerji türüdür. Bir ışık demeti, bir cisimle karşılaştığında ışınların bir bölümü yansıyabilir, bir bölümü soğurulabilir, bir kısmı da cismin içinden geçebilir.

Eğer ışık bir cisimden yansımıyor, cismin içinden geçiyor ise kırılır ya da bükülür. Işık hep aynı ortamda ilerlemeyebilir. Işığın önüne, içinden geçebileceği bir cisim veya farklı bir ortam geldiğinde ışık kırılarak içinden geçer.
Resim
Resim

Işık, havadan cama veya camdan havaya 90° lik açı ile gönderildiğinde kırılmaz. Işık, havadan cama veya camdan havaya 90° dışında bir açı ile gönderildiğinde kırılır.
Yukarıdaki şekillerde de görüldüğü gibi, ışığın yoğunlukları farklı olan saydam bir ortamdan, başka bir saydam ortama geçerken doğrultu değiştirmesine kırılma denir.

Işığın ortam değiştirdiğinde kırılmasının nedeni, ışığın farklı ortamlarda farklı hızlarla ilerlemesidir.
Resim
Görüldüğü gibi ortamların yoğunluğu arttıkça, ışığın bu ortamlardaki hızı azalmaktadır. Dolayısıyla ortam değiştiren ışık ışınlarının hızı değişir ve kırılma gerçekleşir.

Işığın, yoğunluklarını bildiğimiz ortamlardan geçişi sırasında izleyeceği yol ve bu ortamlardaki hızları aşağıdaki gibidir.
Az yoğun saydam ortamdan çok yoğun saydam ortama geçen ışığın hızı azalır. Çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçen ışığın hızı artar.
Resim

Çok yoğun saydam ortamdan, az yoğun saydam ortama geçen ışınlar normalden uzaklaşarak kırılır. (I)
Eğer ışınların gelme açısı büyürse kırılma açısı da büyür. Kırılma açısının 90° olduğu andaki gelme açısına sınır açısı denir. (II)
Resim


Işığın kırılmasını en iyi gözlemleyeceğimiz optik araçlar merceklerdir.

Mercekler

Miyop ve hipermetrop göz kusurlarının tedavisinde kalın kenarlı mercek ve ince kenarlı mercek kullanılır.
Işınları kırarak toplamak ya da dağıtmak amacıyla üretilen, ışığı kırıcı özelliğe sahip, en az bir yüzü küresel olan saydam cisimlere mercek adı verilir.
Resim

Resim
Yukarıdaki merceklerden uç noktaları ince, orta noktaları şişkin olan mercekler ince kenarlı mercekler, uç noktaları kalın, orta noktaları ince olan mercekler ise kalın kenarlı mercekler olarak adlandırılır.
İnce ve kalın kenarlı mercekler şekillerdeki gibi gösterilir.
Resim

Merceklerde, merceğin tam ortasını, kürenin merkeziyle birleştirdiği düşünülen sanal bir eksen bulunur. Bu eksene asal eksen denir.
Resim

Resim
İnce kenarlı merceklerde kırılan ışınların toplandığı bu noktaya ince kenarlı merceğin odak noktası denir.

Resim
Kalın kenarlı merceklerde ışınların uzantılarının kesiştiği, ışınların bir noktadan çıkıyormuş gibi görünmesini sağlayan bu noktaya kalın kenarlı merceğin odak noktası denir.


Merceklerin Kullanım Alanları

1. Göz Kusurlarını Düzeltmek
Gözümüzün yapısında, ince kenarlı mercek özelliğinde olan göz merceği bulunur. Göz merceğindeki yapısal bozukluklar göz kusurlarına sebep olur.
Miyop Göz Kusuru (Uzağı Net Görememe): Bu göz kusuruna sahip olanlar yakını iyi görüp, uzağı iyi göremezler. Görüntü, sağlıklı gözde düşmesi gereken yerden daha öne düşer. Bu yüzden miyop göz kusuru olanlarda ışınları dağıtma özelliğine sahip olan kalın kenarlı mercekten yapılmış gözlükler ya da lensler
kullanılır.
Hipermetrop Göz Kusuru (Yakını Net Görememe): Bu göz kusuruna sahip olanlar uzağı iyi görürken, yakını iyi göremezler. Görüntü, sağlıklı gözde düşmesi gereken yerden daha arkaya düşer. Bu yüzden hipermetrop göz kusuru olanlarda ışınları toplama özelliğine sahip olan ince kenarlı mercekten yapılmış gözlükler ya da lensler kullanılır.

2. Büyüteç Yapımı
Büyüteçler ince kenarlı mercekler kullanılarak yapılmış, cisimleri normal boyutundan daha fazla büyütmeye yarayan araçlardır.

3. Dürbün Yapımı
Dürbün, birbirinin aynısı veya simetrik olan merceklerin, aynı noktaya odaklanacak şekilde yerleştirilmesiyle oluşmuş, gözlem yapacak kişilerin her iki gözünü de kullanarak baktığında uzaktaki cisimleri daha yakındaymış gibi görmelerini sağlayan optik araçtır.

4. Mikroskop Yapımı
Mikroskop, gözle görülemeyecek kadar küçük varlıkları, mercekler yardımıyla incelemek için yapılmış bir araçtır.

5. Teleskop Yapımı
Yapılarında ince kenarlı mercekler bulunduran, çok uzaktaki cisimleri yakınlaştırarak görmemizi sağlayan araçlardır. Günümüzde geliştirilmiş çok güçlü teleskoplar sayesinde gök cisimleri ayrıntıları ile incelenmektedir.

5. ÜNİTE değerlendirme
A. Aşağıdaki cümlelerde verilen bilgiler doğru ise “ D ”, yanlış ise “ Y ” harfini parantez içerisine yazınız.
(...) 1. Düz aynalarda, cismin boyu ile görüntüsünün boyu birbirine eşit olur.
(...) 2. Çukur aynaya paralel gelen ışınlar dağılarak yansır.
(...) 3. Yeşil renkli bir cisme kırmızı ışık altında bakıldığında bu cisim yeşil renkli görünür.
(...) 4. Çukur aynalarda bazı durumlarda görüntü düzleşip büyüyebilir.
(...) 5. Üzerine ışık düşen maddenin sıcaklığında bir değişme olmaz.
(...) 6. Araba farlarında tümsek aynalar kullanılır.
(...) 7. Yaz aylarında koyu renkli giysiler yerine, açık renkli giysiler tercih edilmelidir.
(...) 8. Mavi renkli bir gömleğe beyaz ışık altında bakılırsa gömlek mavi renkli görünür.

B. Aşağıdaki cümleleri, bu cümlelere karşılık gelen terimlerle eşleştiriniz.
a. Koyu renk ---- (...) 1. Bu renge sahip olan cisimler ışığın çoğunu yansıtır.
b. Kırmızı ------- (...) 2. Kırmızı renkli bir cisme beyaz ışık altında bakıldığında göründüğü renktir.
c. Tümsek ayna -(...) 3. Dişçi aletlerinde kullanılan ayna çeşididir.
d. Çukur ayna -- (...) 4. Güneş enerjisinden yararlanmak için geliştirilen teknolojik araçlardan biridir.
e. Açık renk ---- (...) 5. Bu renge sahip olan cisimler ışığı daha az yansıtır.
f. Güneş panelleri

C. Aşağıdaki cümlelerde verilen noktalı yerleri, kutucuklardaki sözcüklerden uygun olanı ile tamamlayınız (Kelimeler uygun ekler alabilir.).
küçük, tümsek ayna, düz, beyaz, çukur ayna, siyah, büyük, kırmızı, yeşil
1. Kırmızı renkli bir cisme yeşil ışık altında bakılırsa cisim .................................... görünür.
2. Odak noktası aynanın arkasında olan ayna çeşidi ....................................dır.
3. Makyaj aynasında .................................... kullanılır.
4. Bir cisim, üzerine düştüğü ışığın hepsini yansıtıyorsa .................................... görünür.
5. Tümsek aynalarda görüntü .................................... ve cisimden .................................... oluşur.

Aşağıda verilen çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.
1.
I. Tümsek aynalarda odak noktası aynanın arka kısmındadır.
II. Işık tüm yüzeylerden aynı oranda yansır.
III. Kaşığın iç yüzeyi tümsek ayna, arka yüzeyi çukur ayna gibidir.
Yukarıda verilen bilgilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II ve III

2.
• Makyaj aynası
• Araba farları
• Taşıtlardaki dikiz aynası
• Teleskop
Yukarıda verilenlerden kaç tanesi çukur aynanın kullanım alanlarındandır?
A) 1
B) 2
C) 3
D) 4

3. Yeşil renkli bir kâğıda beyaz ışık altında bakılırsa kâğıt hangi renk görülür?
A) Kırmızı
B) Yeşil
C) Mavi
D) Siyah

KAZANIM KAVRAMA TESTİ ÇÖZ >
BECERİ TEMELLİ TEST ÇÖZ >
7. SINIF TESTLERİ ÇÖZ >
BULMACA ÇÖZ >


Cevapla

“7. Sınıf Fen Bilimleri Konu Özetleri” sayfasına dön