4. ÜNİTE: SAF MADDE VE KARIŞIMLAR

7. Sınıf Fen Bilimleri Dersi Ünitelerin Konu Özetleri
Cevapla
Kullanıcı avatarı
admin
Mesaj Panosu Yöneticisi
Mesajlar: 385
Kayıt: 15 May 2019, 11:08
Konum: Kocaeli
İletişim:

4. ÜNİTE: SAF MADDE VE KARIŞIMLAR

Mesaj gönderen admin »

Bölümler
1. Bölüm: Maddenin Tanecikli Yapısı
2. Bölüm: Saf Maddeler
3. Bölüm: Karışımlar
4. Bölüm: Karışımların Ayrılması
5. Bölüm: Evsel Atıklar ve Geri Dönüşüm

Bu ünitede; atomun proton, nötron ve elektrondan oluşan yapısını; saf ve saf olmayan madde temelinde element, bileşik ve karışımları sınıflandırmayı, karışımların ayrılmasında kullanılan bazı ayırma tekniklerini, elementlerin sembollerini ve bileşiklerin formüllerini öğreneceğiz. Çözünme olayının, çözücü ve çözünen moleküllerle ilişkisini, evsel katı ve sıvı atıkların kontrol edilmesini, geri dönüşüm ve yeniden kullanmanın önemini kavrayacağız.

1. BÖLÜM: MADDENİN TANECİKLİ YAPISI

Anahtar Kavramlar
• Atom (çekirdek, katman, proton, nötron, elektron)
• Bilimsel bilginin özelliği
• Molekül

Atomun Yapısı
Kâğıdı ne kadar parçalarsak parçalayalım, elde ettiğimiz en küçük parça da yine kâğıt olup aynı özellikleri göstermeye devam edecektir.
Gözünüzle göremeyeceğiniz kadar küçük olan maddeleri görebilmenizi sağlayan araç elektron mikroskobudur. Bu alet küçük bir cismi yaklaşık bir milyon defa büyütüp görülebilir hâle getirebilir.

Bir maddeyi oluşturan ve bu maddenin bütün kimyasal özelliklerine sahip olan en küçük parçacığına atom denir. Bazı atomlar, gruplar hâlinde birbirine bağlanarak molekül adı verilen daha büyük parçacıkları oluşturur. Bu durumu ilerleyen bölümlerde daha ayrıntılı inceleyeceğiz.
Atomun temel parçacıkları vardır. Bunlar: Proton, nötron ve elektronlardır.
Resim
Atomu oluşturan temel parçacıklar farklı konumlarda bulunur. Proton ve nötron atomun merkezinde (çekirdek), elektronlar ise merkezin dışında yer alır.
Atomu oluşturan temel parçacıkların bir arada bulunması, bu parçacıkların farklı cins yükle yüklü olmasındandır.
Aşağıdaki şekilde gördüğünüz gibi, atomun merkezinde “ + ” yüklü proton ve yüksüz nötron, çekirdekten belirli uzaklıkta ise “ – ” yüklü elektronlar bulunur. Elektronlar çekirdeğin etrafında sürekli dönme hareketi yapar. Elektronların dönme hareketini gerçekleştirdiği hacimli bölgelere katman denir.
Resim
Elektronların çekirdekten uzaklaşmama sebebi ise merkezde bulanan “ + ” yüklü proton ile çekim kuvvetine sahip olması ve elektronların hem kendi etraflarında hem de çekirdekten belli uzaklıkta çok hızlı hareket etmeleridir. Çekirdekte bulunan protonun ve nötronun hızı elektrona göre çok yavaştır.

Atom ile İlgili Tarihsel Süreç
Bugüne kadar edindiğimiz atom ile ilgili tüm bilgiler, yıllarca süren çalışmaların bütünüdür.
Geçmişten günümüze atom modellerini oluşturan bilim insanlarının isimleri, aşağıdaki zaman şeridinde verilmiştir:
Resim

ATOM MODELLERİNİN TARİHSEL SERÜVENİ
Resim
Resim
Resim
Resim

Bir problemle ilgili geçici çözüm yoluna hipotez denir. Yani, karşılaşılan bir soruna önerilen cevap veya bir çözüm olarak da söylenebilir. Bu hipotez kısmen doğrulanır ve yeni bulgularla desteklenirse teori hâline gelir.

Bir atomun kimliğini proton sayısı belirler. Aynı proton sayısına sahip atomlar, birbiri ile benzer özellik gösterebilir. Bir atomda proton ve elektron sayısı birbirine eşitse bu atomlara nötr atom denir.

Aşağıda verilen atom modellerini inceleyelim.
Resim
Atomun merkezinde proton ve nötron, merkezin dışında ise elektronların bulunduğunu öğrenmiştik. Yukarıdaki şekillerde, atom modellerinin proton ve elektron sayılarını saydığınızda bunların birbirlerine eşit olduklarını görürsünüz. Bu atomlar nötr atomlardır.

Molekül
Aynı ya da farklı atomlar bir araya gelerek molekülleri oluşturur.
Resim

2. BÖLÜM: SAF MADDELER

Anahtar Kavramlar
• Element
• Elementlerin sembolleri
• Bileşik
• Bileşik formülleri


Saf Maddeler
Fiziksel yollarla kendisinden başka maddelere ayrışmayan maddelere saf maddeler denir.
Bir madde hangi büyüklükte olursa olsun atomlardan oluşmuştur. Aynı cins atomlardan oluşan saf maddelere element denir. Bir elementin bütün atomları aynı iken farklı elementlerin atomları birbirinden farklıdır. Bu yüzden elementlerin her biri farklı özelliklere sahiptir. Elementler sembollerle gösterilir.
Resim
Görsellerdeki modellemelerde görüldüğü gibi farklı maddeler, farklı atomlara sahiptir.
Elementler, atomik ve moleküler yapılı olmak üzere iki çeşittir.
Resim
Aynı cins atomların doğada tek başlarına bulunmasıyla atomik, tek tek bulunamayıp gruplar hâlinde bulunmasıyla da moleküler yapılı elementler meydana gelir.

GÜMÜŞ: Süs ve ziynet eşyalarının yapımında gümüş elementi kullanılır. Cam ya da metallerin üzeri gümüş boyayla kaplanarak ayna üretilir.
CIVA: Gümüşümsü gri bir renge sahip ve zehirli bir madde olan cıva elementi, termometrelerin yapımında ve diş dolgusunda kullanılır.
NİKEL: Arabaların kaplamalarında, musluklarda ve paslanmaz tencere yapımında nikel elementi kullanılır. Ayrıca madeni paraların yapımında da kullanılır.
İYOT: Deniz ürünlerinde ve sofra tuzlarının yapısında iyot elementi bulunur. Tıp ve eczacılık alanlarında da kullanılır.
ÇİNKO: Mutfak eşyalarında ve pilin yapımında çinko elementi kullanılır. Ayrıca otomotiv, elektrik ve donanım endüstrilerinde kullanılan döküm kalıplarının yapımında da kullanılır.
DEMİR: İnşaat malzemelerinde, marul ve pekmez gibi besinler ile kanın yapısında demir elementi bulunur. Bitkilerin ve hayvanların yaşamı için son derece önemli bir elementtir.
KALAY: Mutfak eşyası yapımında kalay elementi kullanılır. Ayrıca çelik konserve kutularının kaplama maddesidir.
KURŞUN: Akü ve kablo imalatında, mühimmat eldesinde, benzin katkısı olarak ve makine üretiminde kurşun elementi kullanılır.
BROM: Fotoğrafçılıkta brom elementi kullanılır. Su arıtma bileşiklerinin, çeşitli ilaçların ve alevlenmeyi önleyici kimyasalların yapısında da kullanılır.
PLATİN: Tellerin yapımında, kuyumculukta, petrol işlemesinde, elektrik kontaklarında ve diş yapımında da platin elementi kullanılır. Doğada nadir bulunduğu için çok değerlidir.

Resim
Su bileşiğinde, hidrojen ve oksijen olmak üzere iki farklı element vardır. Hidrojen elementi yanıcı bir gaz, oksijen elementi ise yakıcı bir gaz olmasına karşın oluşan su bileşiği, söndürücü sıvı özelliğine sahiptir.
Su bileşiğinin meydana gelmesi için 2 tane hidrojen atomu ile 1 tane oksijen atomunun bir araya gelmesi gerekir.

Yemek tuzu bileşiğinde, sodyum ve klor olmak üzere iki farklı element vardır. Sodyum elementi gümüş renginde olup bıçakla bile kesilebilecek kadar yumuşak olan bir maddedir. Klor elementi ise sarı, yeşil renkli zehirli bir maddedir. Sodyum ve klor elementinin bir araya gelmesi ile oluşan yemek tuzu bileşiği; şeffaf, katı ve ufalanabilen bir maddedir.
Yemek tuzu bileşiğinin meydana gelmesi için birer tane sodyum ve klor atomunun bir araya gelmesi gerekir.
Su ve yemek tuzu bileşiğinin oluşumunda görüldüğü gibi, bileşikleri oluşturan elementler belirli oranlarda bir araya gelirler. Aynı zamanda bileşikler, kendilerini oluşturan elementlerin özelliklerini göstermez.

Elementlerin Sembolleri

Günümüzde 120’ye yakın element olduğu bilinmektedir. Birçok dilde element sembollerinin okunuşu farklıdır. Yukarıdaki resimde gördüğünüz gibi “ P ” sembolü ile gösterilen elementin okunuşu 5 farklı ülkenin dilinde farklı şekillerde okunmuştur. Bu karışıklığın giderilmesi amacıyla elementlerin sembolleri, bilimde ortak dil olsun diye Latince adlarındaki ilk harf kullanılarak belirtilir. Eğer aynı harfle başlayan başka bir element varsa bu defa element adında yer alan bir harf daha sembolde kullanılır. İlk harf büyük, ikinci harf ise küçük olarak yazılır.
Aşağıdaki tabloda, ilk 18 elementin numarası, adı ve kullanım alanı verilmiştir.

Resim

Resim

Bileşikler
Bileşiklerin formüllerle gösterildiğini ve elementlerin belirli oranlarda bir araya gelerek bileşikleri oluşturduklarını daha önce öğrenmiştik.
Aşağıdaki tabloda bileşiklerin adı, formülü, molekül modeli ve kullanım alanları verilmiştir.
Resim

3. BÖLÜM: KARIŞIMLAR

Anahtar Kavramlar
• Homojen karışım
• Heterojen karışım
• Çözelti (çözücü, çözünen)
• Çözünme
• Çözünme hızına etki eden etmenler


Karışımlar
• Karışımlar saf madde değildir.
• Karışımlar kendini oluşturan maddelerin özelliklerini gösterir. Yani, karışımların oluşumu sonucunda yeni madde oluşmaz.
• Karışımı oluşturan maddeler istenilen her oranda birleştirilebilir.
• Karışımlar en az iki farklı maddeden oluşur.
• Karışımlar sembol veya formülle gösterilmez.
• Karışımlar fiziksel yollarla (buharlaştırma, yoğunluk farkı, damıtma vb.) ayrıştırılır.

Karışımlar görünümlerine göre homojen ve heterojen karışım olmak üzere ikiye ayrılır.

Resim
Hava, tuzlu su, şekerli su homojen karışımlara örnek verilebilir.

Resim
Ayran, toprak, zeytin yağı-su heterojen karışımlardır.

Çözeltiler, fiziksel özelliklerine göre katı, sıvı ve gaz hâlde bulunabilir. İki veya daha fazla metal eritilerek karıştırılırsa çözelti elde edilir.
Tuzun su içerisinde homojen olarak görülmeyecek şekilde dağılmasına çözünme denir.
Çözeltilerde, çözeltiyi oluşturan maddelerden miktarı fazla olana çözücü, miktarı az olana ise çözünen adı verilir.

4. BÖLÜM: KARIŞIMLARIN AYRILMASI

Anahtar Kavramlar
• Buharlaştırma
• Yoğunluk farkı
• Damıtma


Değişik irilikteki katı taneciklerden oluşan karışımları birbirinden ayırmak için eleme yöntemi kullanıldığını hatırladınız mı? Örneğin, çakıl - kum karışımını ayırmak için bu yöntemi kullanırız.

Katı taneciklerle karışmış sıvı maddeler, süzme yöntemiyle birbirinden ayrılır. Örneğin içinde yaprak tanecikleri olan çay, süzme işleminden sonra yapraklarından ayrılmış olur.

Demir gibi mıknatısın çektiği maddeleri karışımdan ayırmada mıknatıs kullanılır. Örneğin, demir tozu ile toz şeker karışımına mıknatıs yaklaştırdığınızda demir tozları mıknatıs tarafından çekilerek karışımdan ayrılmış olur.

Homojen karışımlarda, karışan maddeleri birbirinden ayırmak için buharlaştırma yöntemi kullanılır. Bu yöntemde çözelti ısıtılırken zamanla çözücü madde olan su buharlaşır ve karışımdan ayrılmış olur. Böylece geriye çözünen madde kalır.

Sıvı-sıvı karışımlarında çözelti hâlindeki maddeleri birbirinden ayırmak için damıtma yöntemi kullanılır. Bu yöntemde, birbirine homojen olarak karışan sıvıların kaynama sıcaklıklarından yararlanılır.

Maddeler için ayırt edici diğer bir özellik de yoğunluktur. Maddelerin yoğunluk farkından yararlanarak karışımı ayırabiliriz.

5. BÖLÜM: EVSEL ATIKLAR VE GERİ DÖNÜŞÜM

Anahtar Kavramlar
• Evsel katı atık maddeler
• Evsel sıvı atık maddeler
• Geri dönüşüm
• Yeniden kullanma

Kullanım dışı kalan geri dönüştürülebilir atık malzemelerin, çeşitli geri dönüşüm yöntemleri ile ham madde olarak tekrar imalat süreçlerine kazandırılmasına geri dönüşüm denir.
Resim
Evinizde atık olarak nitelendirip çöpe attığınız kâğıtlar, cam ve plastik şişeler, geri dönüştürülebilen maddelerdir. Bunların dışında kızartma yağı, kablo, pil, otomobil lastiği, sakız, köpük bardak ve tabak gibi maddeler de geri dönüştürülebilir.

Geri Dönüşümün Yararları Nelerdir?

Tükettiğiniz maddeleri yeniden dönüşüm halkası içine katabildiğimiz zaman öncelikle bunların tekrar ham madde olarak kullanılmasını sağlamış oluruz. Böylece insan nüfusunun artışı ile paralel olarak artan tüketimin doğal dengeyi bozmasını, doğadan aldıklarımızı tekrar doğaya vererek az da olsa engellemiş oluruz. Bununla birlikte yeniden dönüştürülebilen maddelerin tekrar ham madde olarak kullanılması, büyük miktarda enerji tasarrufunu mümkün kılar. Bir örnek vermek gerekirse yeniden kazanılabilir alüminyum kullanılması, sıfırdan imal edilmesine oranla % 35’e varan enerji tasarrufu sağlamaktadır.

Çöpteki nesneleri ham madde olarak kullandığımız vakit, çevre kirliliğinin her geçen gün artmasını da önlemiş oluruz. Hurda kâğıdı, tekrar kâğıt imalatında kullandığımızda hava kirliliğini %75 – 94, su kirliliğini %35, su kullanımını %45 azaltmış oluruz. Ayrıca bir ton atık kâğıdın kâğıt hamuruna katılması, 4 ton odunun, belki de en az on senede yetişebilecek 12 cm çapında 20 ağacın kesilmesini önlemiş olur. Çevremize, doğaya, ülke ekonomisine ve kendimize olan sorumluluğumuzdan dolayı günümüzde hepimizin dönüşüm projesi içinde yer alması gerekmektedir.

4. ÜNİTE değerlendirme

A. Aşağıdaki cümlelerde verilen bilgiler doğru ise “ D ”, yanlış ise “ Y ” harfini parantez içerisine yazınız.
(....) 1. Atomun çekirdeğinde proton ve elektron bulunur.
(....) 2. Üzümlü kek modelini bulan bilim insanı John Dalton’dır.
(....) 3. Bileşikler formülle gösterilir.
(....) 4. Ev yapımı limonata heterojen karışımdır.
(....) 5. Karışımlar formülle gösterilir.
(....) 6. Çözeltiyi karıştırmak, çözünen maddenin çözünme hızını artırır.
(....) 7. Ayran ve süt heterojen karışımdır.
(....) 8. Bileşikler istenilen oranda bir araya gelirken karışımlar belli oranda bir araya gelirler.

B. Aşağıdaki cümleleri, bu cümlelere karşılık gelen terimlerle eşleştiriniz.
a. Çözücü -- (....) 1. Çözünme hızına etki eden faktörlerden biridir.
b. Formül -- (....) 2. Geri dönüştürülemeyen maddelerden biridir.
c. Sıcaklık -- (....) 3. Çözeltiyi oluşturan elemanlardan madde miktarı az olandır.
d. Sembol -- (....) 4. Bileşiklerin gösterilme şeklidir.
e. Çözünen -(....) 5. Elementlerin gösterilme şeklidir.
f. Yemek artıkları

C. Aşağıdaki cümlelerde verilen noktalı yerleri, kutucuklardaki sözcüklerden uygun olanı ile tamamlayınız (Kelimeler uygun ekler alabilir.).
molekül, karbonmonoksit, geri dönüşüm, proton, buharlaştırma, damıtma, elektron, karbondioksit

1. Elementler .................................... yapılı olabilir.
2. Atomun kimliğini belirleyen temel tanecik .....................................
3. Tuzlu suyu ayırmak için kullanılan yöntem .....................................
4. Kullanım dışı kalan maddelerin, tekrar ham madde olarak imalat sürecine kazandırılmasına .......... .......................... adı verilir.
5. Gazlı içeceklerde, yangın söndürme tüplerinde bulunan ve formülü CO2 olan bileşiğin adı .....................................

D. Aşağıdaki soruların doğru cevabını işaretleyiniz.

1. N sembolü ile gösterilen element hangisidir?
A) Sodyum
B) Azot
C) Neon
D) Flor

2. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde fosfor elementinin sembolü yer alır?
A) P
B) F
C) CI
D) S

3. Aşağıdakilerden hangisi heterojen karışımdır?
A) Tuzlu su
B) Kolonya
C) Gazoz
D) Toprak

4. Aşağıdakilerden hangisi çözünme hızına etki eden faktörlerden biri değildir?
A) Temas yüzeyi
B) Sıcaklık
C) Karışım miktarını artırma
D) Karıştırma

5. Kâğıt üretiminde beyazlatıcı olarak kullanılan SO2 bileşiğinin adı hangi seçenekte doğru verilmiştir?
A) Kükürt oksijen
B) Kükürtdioksit
C) Karbondioksit
D) Şeker

6. Aşağıdakilerden hangisi geri dönüştürülemeyen maddelerdendir?
A) Kâğıt
B) Metal
C) Cam ve pet şişeler
D) Meyve ve sebze kabukları


KONU KAZANIM KAVRAMA TESTLERİ İNDİR. https://www.kavramaca.com/forum/viewtop ... =146&t=123


Cevapla

“7. Sınıf Fen Bilimleri Konu Özetleri” sayfasına dön