2. ÜNİTE: HÜCRE VE BÖLÜNMELER

7. Sınıf Fen Bilimleri Dersi Ünitelerin Konu Özetleri
Cevapla
Kullanıcı avatarı
admin
Mesaj Panosu Yöneticisi
Mesajlar: 385
Kayıt: 15 May 2019, 11:08
Konum: Kocaeli
İletişim:

2. ÜNİTE: HÜCRE VE BÖLÜNMELER

Mesaj gönderen admin »

Bölümler
1. Bölüm: Hücre
2. Bölüm: Mitoz
3. Bölüm: Mayoz


Bu ünitede; hayvan ve bitki hücrelerini ayırt edebilmeyi, hücre - doku - organ - sistem ve organizma ilişkisini, mitoz ve mayoz bölünme aşamalarını, üreme hücrelerinin oluşumunu, mitoz ve mayoz bölünme arasındaki farklılıkları öğreneceğiz.

1. BÖLÜM: HÜCRE

Anahtar Kavramlar
• Hücre
• Bitki ve hayvan hücresi arasındaki benzerlik ve farklılıklar
• Dokular
• Hücre - doku - organ - sistem - organizma ilişkisi
• DNA, gen, kromozom


Canlıların çok sayıda belirgin özellikleri vardır. Bu özelliklerden bazıları; beslenmeleri, solunum ve boşaltım yapmaları, hareket etmeleri, büyüyüp gelişmeleri, üremeleri ve hücrelerden oluşmalarıdır.
Peki, hücre nedir?
Temel canlılık olaylarının gerçekleştiği canlının en küçük yapı birimine hücre denir. Hücreler çıplak gözle görülemeyecek kadar küçük yapılardır. Bu hücreler, ancak mikroskop denilen araçlarla görülebilir.
Resim

Bitki ve hayvan hücresini oluşturan yapıların ne olduğunu gelin birlikte öğrenelim.

Resim
Resim

Hücre zarı: Her hücrenin etrafını çevreleyerek hücreye şekil verir ve hücreyi dış etkilerden korur. Hücre zarı, ihtiyacı olan maddeleri hücre içine alırken oluşan metabolik atıkları hücre dışına verir. Maddeler bu zardan seçilerek alındığı için hücre zarı seçici geçirgen özelliğe sahiptir. Bu sebeple zar, canlı bir yapıdır. Hem bitki hem de hayvan hücrelerinde bulunur. Ayrıca bitki hücrelerinde bulunan hücre zarının çevresinde hücre duvarı (hücre çeperi) vardır. Cansız olan bu yapı, bitkiyi dış etkilerden koruyup bitkiye dayanıklılık sağlar. Hücre duvarı, sadece bitki hücrelerinde bulunup hayvan hücrelerinde bulunmaz.
Çekirdek: Hücrenin yönetim merkezidir. Kalıtım materyallerimizi taşıyan DNA’mız burada bulunur. Hem bitki hem de hayvan hücrelerinde bulunur. Bazı gelişmemiş canlıların hücrelerinde çekirdek yoktur. Bu yüzden, bu tür canlılarda kalıtım materyalleri sitoplazmada bulunur.

Çekirdeği olmayan ya da birden çok çekirdeği olan hücreler de vardır. Örneğin, olgun alyuvar hücrelerinin çekirdeği yokken
çizgili kas hücrelerinin birden çok çekirdeği vardır.

Resim

Sitoplazma: Hücre zarı ile çekirdeğin arasını dolduran, yumurta akına benzeyen ve organellerin bulunduğu sıvıdır.

Sitoplazmada bulunan organeller aşağıdaki gibidir.

• Mitokondri: Hücrede besinleri parçalayarak enerji üretmede görevli olan organeldir. Enerji gereksinimi fazla olan kas, sinir ve karaciğer hücrelerinde diğer hücrelere göre daha fazla sayıda bulunur. Hem bitki hem de hayvan hücrelerinde bulunur.
• Sentrozom: Hücre bölünmesinde görevli olan organel, iki tane sentriyolden oluşmuştur. Sadece hayvan hücresinde bulunur.
• Ribozom: Protein üretiminde görevli olan organeldir. Tüm hücrelerde bulunur. Bakteri gibi canlıların hücresinde bu organel dışında başka bir organel bulunmaz.
• Lizozom: Hücre içinde büyük moleküllü besin maddelerini parçalar. Bu olay, hücre içi sindirim olarak da adlandırılır. Hayvan hücrelerinde bulunur. İlkel bitki hücrelerinde bulunurken, gelişmiş bitki hücrelerinde bulunmaz.
• Golgi Cisimciği: Hücre içinde bulunan salgı maddelerinin üretilmesinde, paketlenmesinde ve salgılanmasında görevli olan organeldir. Bitki ve hayvan hücresinde bulunur.
• Koful: Hücre içindeki atık maddelerin ve bazı sıvıların bir süre depolandığı, kese şeklindeki bir yapıdır. Bitki hücrelerinde büyük ve az sayıda iken hayvan hücrelerinde küçük ve çok sayıda bulunur.
• Endoplazmik retikulum: Madde taşınmasında görevli olan organeldir. Bitki ve hayvan hücresinde bulunur.
• Plastitler: Sadece bitki hücrelerinde bulunur. Üç çeşittir.
Kloroplast, karbondioksit ve suyu ışık varlığında kullanarak besin ve oksijen üretir. Kloroplastın yaptığı bu olaya fotosentez denir. Aynı zamanda bitkilere yeşil renk verir.
Kromoplast, bitki hücrelerine sarı, kırmızı ve turuncu renkleri veren plastittir.
Lökoplast, rengi olmayıp besin depolamada görevli olan plastittir.

Bitki ve hayvan hücrelerinin bulundukları hücre yapıları “✓” işareti ile belirtilmiştir.
Resim
Lizozom, ilkel bitki hücrelerinde bulunurken, gelişmiş bitki hücrelerinde bulunmaz.

Mikroskop
Mikroskop, çıplak gözle görülemeyecek kadar küçük cisimlerin, mercekler yardımıyla büyütülerek görüntülenmesini sağlayan aletlere verilen isimdir. Kısaca ifade edersek bir mikroskop, çok küçük hücrelerin incelenmesini kolaylaştırır.
Mikroskobu, ilk önce Hollandalı Zacharias Janssen’in (Zakaryas Yansen), 1590 dolaylarında teleskopta bazı değişiklikler yaparak bulduğu bilinmektedir.
Bugünkü anlamda mikroskobu ilk defa 17. yüzyılda Hollandalı Antoni Van Leeuwenhoek (Antoni Van Lövenhuk) ve İngiliz Robert Hooke (Rabırt Huk) kullanmışlardır. Robert Hooke, 1665 yılında şişe mantarını mikroskopta incelediğinde yukarıdaki görüntü ile karşılaşmış ve bu gözeneklere “boş odacık” anlamına gelen hücre adını vermiştir.

Hücreden Organizmaya
Canlılar aynı anda birçok faaliyet gerçekleştirebilir. Bu faaliyetlerden bazıları; sindirim, boşaltım, dolaşım, solunum vb. gibi hareketlerdir. Bu faaliyetlerin gerçekleşmesi için birbirinden farklı özelliklere sahip hücrelerin görev alması gerekir. Bu sebeple hücreler farklı yapısal özelliklere sahiptir.
Aşağıdaki hücrelerin farklı görevlerinden dolayı farklı yapılara sahip olduğunu daha net görebilirsiniz.
Resim

Bazı canlılar tek hücrelidir. Bazı canlılar da milyarlarca hücrelerin bir araya gelmesi sonucu oluşur. Tek hücreden meydana gelen canlılara tek hücreli canlılar denir. Bu canlılara amip, bakteri, öglena ve terliksi hayvan (paramesyum) örnek olarak verilebilir.

Resim

Çok hücreden meydana gelen canlılara ise çok hücreli canlılar denir. Bu canlılar insanlar, hayvanlar, bitkiler ve bazı mantarlar olabilir.
Resim

Aynı görevi yapmak için bir araya gelmiş, aynı özelliğe sahip hücrelerin oluşturduğu topluluğa doku denir. İki veya daha fazla dokunun oluşturduğu yapıya da organ denir. Belli bir görevi yerine getiren organların bir araya gelerek oluşturduğu yapıya ise sistem adı verilir. Sistemlerin bir araya gelmesi sonucunda da organizma, yani canlı oluşur. Bu yapılar arasındaki ilişkiyi aşağıdaki gibi özetleyebiliriz:

Resim


2. BÖLÜM: MİTOZ

Anahtar Kavramlar
• Hücre bölünmesi
• Mitozun evreleri
• Mitozda kromozomların nemi
• Mitozun canlılar için önemi


“Hücre Bölünmesi”
Hücre bölünmesi, hücrenin bölünerek iki veya daha fazla sayıda hücre oluşturma sürecidir. Hücre bölünmesi, belirli büyüklüğe ulaşmış hücrelerin; yeni hücreler meydana getirmek, yenilenme ve büyümeyi sağlamak, yumurta ve sperm gibi eşey hücrelerini oluşturmak amacıyla gerçekleştirdiği yaşamsal bir olaydır.

Hücre bölünmesi, tek hücreli canlıların çoğalmasını sağlar. Tek hücreli canlılardan olan bakterilerin hastalık yapan veya yararları olan bakteriler olabileceğini biliyoruz.

Bir tencere sütü, bir kaşık yoğurtla, bir tencere yoğurda dönüştüren bakteriler yararlı bakterilerdir. Bu bakteriler, hücre sayılarını bölünerek arttırır.

Hücre bölünmesi, çok hücreli canlılarda eşey hücreleri olan yumurta ve spermin üretilmesini; büyüme, gelişme ve onarımı sağlar. Düştüğümüzde yaralanan derimizdeki hücreler bölünerek sayısını arttırır ve derimiz kendini onarır.

Hücre bölünmesi, mitoz ve mayoz olmak üzere ikiye ayrılır.

Mitoz, tek hücreli canlılardan çok hücreli canlılara kadar bütün canlılarda görülen, ana hücrenin bölünerek kendisine kalıtsal olarak tıpatıp benzeyen iki yavru hücre oluşturduğu bir hücre bölünmesi çeşididir. Mitoz sırasında hücre; birbirini takip eden farklı evrelerden geçer. Bu evreler sonunda oluşan iki yavru hücre de aynı evrelerden geçerek iki hücre daha oluşturur ve bu döngü bu şekilde sürer gider.

Birbirini takip eden bu evrelerin şematize edilmiş görünümleri ve evrelerde gerçekleşen olaylarla mitoz bölünmenin nasıl gerçekleştiği aşağıdaki gibidir:
Resim

Hücreler belli bir büyüklüğe ulaşınca hücre zarı ile sitoplazma arasındaki ilişkinin devam etmesi için DNA’dan bölünme emri alır.
Hücre bölünmeye başlamadan önce DNA kendini eşler ve kalıtsal bilgiler iki katına çıkar.
Kromatin iplikler kısalıp kalınlaşarak kromozomları oluşturur.
Çekirdekçik ve çekirdek zarı erimeye başlar. Sentriyoller ise iğ ipliklerini oluşturur.
Kromozomlar iğ ipliklerine bağlanarak hücrenin tam ortasında sıralanır.
Bu aşamadan sonra kardeş kromatidli kromozomlar birbirinden ayrılarak iğ iplikleri sayesinde zıt kutuplara çekilir.
Sitoplazma bölünmeye başlar, kromozomlar tekrar kromatin iplik hâline gelir.
İğ iplikleri kaybolurken, çekirdekçik ve çekirdek zarı tekrar oluşur.
Böylece aynı kromozom sayısına ve yapısına sahip iki hücre oluşur. Bu oluşan hücrelerin sitoplazma miktarları farklı olabilir.

Mitoz bitki ve hayvan hücrelerinde bazı farklılıklar gösterir.
Resim
Bitki hücrelerinde ise çekirdek bölünmesinden sonra sitoplazmanın ortasında ara lamel adı verilen bir yapı meydana gelerek bölünme gerçekleşir. Bitki hücreleri, hücre zarının dışında bulunan cansız ve kalın hücre çeperinden dolayı hayvan hücreleri gibi boğumlanamaz.

Hayvan hücrelerinde iğ ipliklerini oluşturan yapı sentriyollerdir. Ancak bitki hücrelerinde sentriyol bulunmadığı için iğ ipliğini oluşturan yapı sitoplazmik (özel) proteindir.

Mitozda, bir ana hücreden ana hücreye tıpatıp benzeyen iki hücre oluştuğunu artık biliyoruz. Mitoz sonucunda oluşan hücreler aynı kalıtsal bilgileri içerir. Bu nedenle mitoz ile kalıtsal çeşitlilik sağlanmaz.

Mitoz sonucunda aşağıdaki olaylar gerçekleşir.
¬¬ Hasarlı dokular, yaralar yenilenir, iyileşir.
¬¬ Çok hücreli canlılar büyür, gelişir.
¬¬ Yaşlı hücreler yerini genç hücrelere bırakır.
¬¬ Tek hücreli canlılar, hücre sayısını arttırarak mayalanma, çoğalma gibi olayların gerçekleşmesini sağlar.
Örneğin, anne karnındaki bir bebeğin gelişimi, çok sayıda gerçekleşen mitoz ile sağlanır.
Resim


3. BÖLÜM: MAYOZ

Anahtar Kavramlar
• Üreme hücrelerinin mayozla oluşumu
• Mayozun canlılar için önemi
• Mayozu mitozdan ayıran özellikler


Dişi ve erkek üreme organlarında üreme ana hücreleri bulunur. Üreme ana hücreleri, üreme hücreleri olan sperm ve yumurtayı oluşturur. Dişi üreme hücresi olan yumurta hücresi yumurtalıklarda, erkek üreme hücresi olan sperm testislerde üretilir.

Resim

Yumurta ve sperm hücrelerinin çekirdeklerinin birleşmesi olayı döllenmedir. Döllenme sonucunda oluşan canlı hücre zigottur. İnsanda üreme ana hücreleri, vücut hücresi olduğundan 46 kromozomludur.

Eğer döllenme sırasında üreme ana hücreleri birleşseydi 92 kromozomlu bir canlı oluşurdu. Bu olayın bu şekilde devam ettiği düşünülürse kromozom sayısı her yeni kuşakta artacak ve oluşan bireyler bambaşka sayıda kromozoma sahip olacaktı.

Mayozun, döllenme sonucu kromozom sayısının sabit kalmasında rolü vardır. Mayoz, üreme ana hücrelerinden üreme hücrelerinin oluşmasını sağlar.
Resim
Üreme ana hücrelerinden, üreme hücreleri olan sperm ve yumurta mayoz ile üretilir. İki aşamada gerçekleşen mayoz da tıpkı mitoz gibi birbirini takip eden evrelerden oluşur.
Resim

Hücre, DNA’dan bölünme emrini alır. DNA kendini eşler ve iki katına çıkar.
Eşlenen kromozomların kardeş olmayan kromatidleri ibrbiri üzerine kıvrılır ve parça değişimi gerçekleşir.
Çekirdekçik ve çekirdek zarı erir, kaybolur.
Sentriyoller iğ ipliğini oluşturur.
Parça değişimini gerçekleştiren kromozomlar hücrenin ortasında dizilir. Eşlenen kromozomlar iğ iplikleri tarafından zıt kutuplara çekilir. Böylece kromozom sayısı yarıya iner.
Sitoplazma bölünmesi gerçekleşir ve mayoz I tamamlanmış olur.
Mayoz II’de gerçekleşen olaylar mitoz bölünme ile benzerlik gösterir.
Şekilde de görüldüğü gibi mayozda dört yavru hücre oluşur. Bu hücrelerin her biri “ n ” sayıda, yani ana hücrenin kromozom sayısının yarısı kadar kromozom içerir. Böylece mayoz ile döllenme yeteneğine sahip sperm ve yumurta hücreleri oluşur.
Oluşan n = 23 kromozomlu sperm ve yumurta, döllenme ile 2n = 46 kromozomlu yavru canlıyı meydana getirir.

Aynı anne ve babadan olan çocuklar arasında büyük benzerlikler olsa bile kardeşlerin birbirinden ve anne babalarından farklı olması, birbirlerine tıpatıp benzememeleri mayoz ile sağlanır.

Resim
Resim

Mitoz ve Mayoz bölünmenin karşılaştırılması.
Resim


2. ÜNİTE değerlendirme

A. Aşağıdaki cümlelerde verilen bilgiler doğru ise “ D ”, yanlış ise “ Y ” harfini parantez içerisine yazınız.
(....) 1. Canlıların en küçük yapı birimi hücredir.
(....) 2. Organlardan dokular, dokulardan sistemler oluşur.
(....) 3. Bitki hücresinde bitkiye dayanıklılık sağlayan hücre çeperi, seçici geçirgen bir özelliğe sahiptir.
(....) 4. Mitoz ile sperm ve yumurta hücreleri oluşur.
(....) 5. Tek hücreli canlılar mitoz geçirdiğinde çoğalmış olur.
(....) 6. Mayoz ile genetik çeşitlilik sağlanır.
(....) 7. Mayoz sonucunda dört hücre oluşur.
(....) 8. Mayozda kromozom sayısı değişmez.

B. Terimlerin başındaki harfleri, ilgili cümlelerin başlarına yazınız.
a. Ribozom -- (....) 1. Enerji üretiminde görevli organeldir.
b. 4 ----------- (....) 2. Protein üretiminde görevli organeldir.
c. Mitokondri (....) 3. Bir hücrenin arka arkaya iki defa mitoz geçirdiğinde oluşan hücre sayısıdır.
d. 8 ----------- (....) 4. Çeşitliliğin olmadığı bölünme şeklidir.
e. Mayoz ----- (....) 5. Sadece üreme ana hücrelerinde görülen bölünme şeklidir.
f. Mitoz

C. Aşağıdaki cümlelerde verilen noktalı yerleri, kutucuklardaki sözcüklerden uygun olanı ile tamamlayınız (Kelimeler uygun ekler alabilir.).
çok, yuvarlak, yarıya, ine,r 48, az, mitoz, mayoz, 8, 24, köşeli, sabit kalır

1. Bitki hücresinin kofulları, hayvan hücresine göre daha ........................ sayıdadır.
2. Hayvan hücresinin şekli ........................ iken, bitki hücresinin şekli .........................
3. Tek hücreli canlılarda üreme ........................ ile gerçekleşirken, çok hücreli canlılarda üreme ........................ ile gerçekleşir.
4. Mayozun birinci aşamasında kromozom sayısı ........................, ikinci aşamasında .........................
5. 2n = 48 kromozomlu bir hücre art arda 3 mitoz geçirirse, ........................ hücre oluşur.

D. Aşağıda verilen çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.

1.
• K hücresinin ribozomu vardır.
• L hücresinin kloroplastı vardır.
• M hücresinin kofulları çok sayıda ve küçüktür.
Yukarıdaki özellikler dikkate alındığında K, L ve M hücreleri hangi canlılara ait olabilir?
------ K --------------- L ----------- M
A) Tavuk ------------ Köpek ----- İnsan
B) Bakteri ---------- Papatya --- Tavşan
C) Brokoli ---------- Fasülye ---- Bakteri
D) Kırmızı lahana - Kanguru --- Kedi

2.
• Hücrede besinleri parçalayarak enerji üretmede görevlidir.
• Bitki hücrelerinde büyük ve az sayıda, hayvan hücrelerinde küçük ve çok sayıda bulunan organeldir.
• Madde taşınmasında görevlidir.

Yukarıda verilen ifadeler ile organeller eşleştirildiğinde hangi organel açıkta kalır?

A) Mitokondri
B) Koful
C) Endoplazmik retikulum
D) Lizozom

3. Hücre > I > Organ > II >Organizma
Yukarıdaki kavramlar belli bir düzene göre verilmiştir. Buna göre I ve II ile gösterilen yerlere hangi kavramlar gelmelidir?
------ I ------------ II
A) Doku -------- Sistem
B) Çekirdek --- Canlı
C) Sistem ----- Doku
D) Mitokondri - Canlı

4. Mayoz ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?

A) Sonucunda dört hücre oluşur.
B) Sperm ve yumurta oluşumunu sağlar.
C) Kalıtsal çeşitlilik sağlamaz.
D) Eşeyli üremeyi sağlar.


KONU KAZANIM KAVRAMA TESTLERİ İNDİR. https://www.kavramaca.com/forum/viewtop ... =146&t=123


Cevapla

“7. Sınıf Fen Bilimleri Konu Özetleri” sayfasına dön