5. Sınıf / 5. Ünite: Üretim, Dağıtım ve Tüketim Konu Özeti

5. Sınıf Sosyal Bilgiler Dersi Üniteler için Konu Özetleri
Cevapla
Kullanıcı avatarı
admin
Mesaj Panosu Yöneticisi
Mesajlar: 385
Kayıt: 15 May 2019, 11:08
Konum: Kocaeli
İletişim:

5. Sınıf / 5. Ünite: Üretim, Dağıtım ve Tüketim Konu Özeti

Mesaj gönderen admin »

Yaşadığım Yerdeki Ekonomik Faaliyetler

İç Anadolu Bölgesi'ndeki Ekonomik Faaliyetler
Tarım
Tarım, İç Anadolu Bölgesi’ndeki en önemli ekonomik faaliyetlerden biridir. Bölgede tarıma elverişli geniş ova ve platolar yer alır. Buralarda karasal iklim koşullarına uygun olarak tahıl üretilir. Buğday, arpa, elma, patates ve şeker pancarı bölgenin önemli tarım ürünleridir.

Hayvancılık
İç Anadolu Bölgesi’nde yaygın olarak koyun ve tiftik keçisi yetiştirilir. Ayrıca Sivas ve Kayseri etrafında büyükbaş hayvancılık yapılır.

Turizm
İç Anadolu Bölgesi’nde turistlerin ilgisini çeken birçok tarihî ve doğal güzellikler yer alır. Anıtkabir, Kapadokya, Konya’daki Mevlana Müzesi, Hacı Bektaş-ı Veli Müzesi ve kış sporlarının yapıldığı Erciyes Dağı, İç Anadolu Bölgesi’nde yer alan tarihî ve doğal güzelliklerden bazılarıdır.

Sanayi
İç Anadolu Bölgesi’nde ekonomiye katkı sağlayan birçok sanayi kuruluşu yer alır. Bölgede un, makarna, bisküvi, şeker, et ve süt ürünleri fabrikaları yer alır. İç Anadolu Bölgesi’nde yer alan Tuz Gölü etrafında bulunan tuz işletmeleri bölge ekonomisine katkı sağlar. Ayrıca savunma ve havacılık sanayinde faaliyet gösteren kuruluşlar ile çimento fabrikaları bölgedeki önemli sanayi kuruluşlarındandır.

Karadeniz Bölgesi'ndeki Ekonomik Faaliyetler
Tarım
Karadeniz Bölgesi’nde çay ve fındık gibi bol yağışa ihtiyaç duyan tarım ürünleri yetiştirilir. Çay ve fındığın yanı sıra tütün, mısır, keten, kenevir ve şeker pancarı bölgenin diğer önemli tarım ürünleridir.

Ormancılık
Karadeniz Bölgesi’nde yer alan ormanlardan ekonomik değere sahip birçok ürün elde edilir. Yakacak odun, ahşap mobilya ve kâğıt; ormanlardan elde edilen bazı ürünlerdir.

Balıkçılık
Karadeniz’de bol miktarda balık bulunur ve balık çeşitliliği zengindir. Bu sebeple bölge halkı, balıkçılığa yönelmiştir. Balıkçılık, bölgenin en önemli gelir kaynaklarından biridir.

Madencilik
Karadeniz Bölgesi maden yatakları bakımından zengin olduğu için madencilik, bölge halkının önemli geçim kaynaklarından biridir. Bölgede Zonguldak çevresinde çıkarılan taş kömürü, bölgenin en önemli yer altı zenginliklerindendir. Ayrıca Artvin Murgul’da ve Kastamonu Küre’de bakır çıkarılır.

Arıcılık
Arıcılık, Karadeniz Bölgesi’nde halkın gelir sağladığı ekonomik faaliyetlerden biridir. Özellikle Rize yakınlarındaki Anzer Yaylası’nda üretilen Anzer balının ekonomik değeri oldukça yüksektir.

Turizm
Karadeniz Bölgesi’nde, birçok tarihî eser ve doğal güzellik bulunur. Trabzon’da bulunan Sümela Manastırı, Amasya'daki Kral mezarları ve Safranbolu Evleri Karadeniz Bölgesinde yer alan tarihî güzelliklerdendir. Yayla turizmine elverişli Ayder Yaylası, kış sporlarının yapıldığı Kartalkaya Dağı ve Ilgaz Dağı ise bölgede bulunan bazı doğal güzelliklerdendir.

Sanayi
Karadeniz Bölgesi’nde tarım, ormancılık, balıkçılık ve madencilik geliştiği için bölgede çoğunlukla bu faaliyetlere uygun sanayi kuruluşları yer alır. Bölgede, çay, fındık, fındık yağı, sigara, kâğıt, kereste, balık konservesi ve balık yağı fabrikaları bulunur. Ereğli ve Karabük Demir Çelik fabrikaları ile Çatalağzı Termik Santrali bölge ekonomisine katkı sağlayan diğer önemli sanayi kuruluşlarındandır.

Hayvancılık
Gür çayır ve otlakların yer aldığı Karadeniz Bölgesi’nde büyükbaş hayvancılık yapılır. Bunun yanı sıra, Bolu’da yapılan kümes hayvancılığı, bölgenin önemli ekonomik faaliyetlerindendir.

Akdeniz Bölgesi'ndeki Ekonomik Faaliyetler

Tarım
Akdeniz Bölgesi’nde en önemli ekonomik faaliyetlerden biri tarımdır. Bölgede düz ve verimli ovaların yer alması, sulama imkânlarının gelişmiş olması ve ılıman iklim görülmesi, bölgenin tarımsal faaliyetler için uygun olmasını sağlar. Ayrıca ılıman iklim koşulları sebebiyle bölgede seracılık yapılır. Muz, turunçgiller, mısır, yer fıstığı, pamuk ve gül bölgenin önemli tarım ürünleridir.

Turizm
Akdeniz Bölgesi’nde yer alan tarihî eserler, doğal güzellikler ve plajlar sayesinde bölgede gerçekleşen turizm faaliyetleri bölge ekonomisine önemli katkı sağlar. Antalya’daki Aspendos Tiyatrosu, Manavgat Şelalesi ve Kaputaş Plajı; Alanya’daki Damlataş Mağarası, Alanya Kalesi ve Kleopatra Plajı; Burdur’daki İnsuyu Mağarası ve Mersin’deki Kız Kalesi yerli ve yabancı turistlerin ilgilisini çeken yerlerden bazılarıdır.

Hayvancılık
Akdeniz Bölgesi'nde yaygın olarak kıl keçisi ve koyun yetiştirilir.

Madencilik
Krom ve kükürt, Akdeniz Bölgesi’nde ekonomiye katkı sağlayan yer altı zenginliklerindendir. Adana Aladağ’da krom, Isparta Keçiborlu’da kükürt çıkarılır.

Sanayi
Akdeniz Bölgesi’nde tarımın gelişmiş olmasına bağlı olarak gübre fabrikaları ve tarım aletleri üreten fabrikalar; gülün işlendiği gülyağı ve gül sabunu fabrikaları; pamuğun işlendiği dokuma fabrikaları; ormancılık faaliyetlerinden dolayı kâğıt ve kereste fabrikaları yer alır. Ayrıca Mersin’de bulunan petrol rafinerisi ve İskenderun’da bulunan demir çelik fabrikası bölgenin önemli sanayi kuruluşlarındandır.

Ormancılık
Akdeniz Bölgesi’nde Toros Dağları üzerinde ormanlar yer alır. Ülkemizdeki ormanların % 22’si bu bölgededir. Ormanlardan yakacak odun, ahşap mobilya ve kâğıt gibi ekonomik değere sahip ürünler elde edilir.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki Ekonomik Faaliyetler

Tarım
Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde verimli ovalar ve platolar yer alır. Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ile bölgedeki verimli araziler sulanmaya başlamıştır. Bu sayede bölgede yetiştirilen tarım ürünü çeşidi ve miktarı artmıştır. Pamuk, Antep fıstığı ve kırmızı mercimek bölgenin en önemli tarım ürünleridir. Ayrıca bölgede arpa, nohut ve karpuz da yetiştirilir.

Madencilik
Güneydoğu Anadolu Bölgesi; Batman, Diyarbakır ve Adıyaman’da bulunan petrol yatakları ile ekonomiye büyük katkı sağlar. Ayrıca fosfat, krom ve manganez bölgenin diğer önemli yer altı zenginliklerindendir.

Hayvancılık
Bozkırların geniş yer kapladığı Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde, genellikle koyun ve tiftik keçisi yetiştirilir.

Sanayi
Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde petrol rafinerisi, tekstil fabrikaları, et, süt ve süt ürünleri fabrikaları bulunur. Bölgede Güneydoğu Anadolu Projesi ile Fırat ve Dicle nehirleri üzerinde birçok hidroelektrik santral inşa edilmiştir. Bu santrallerden elde edilen enerji, ülke ve bölge ekonomisine önemli katkı sağlar.

Turizm
Güneydoğu Anadolu Bölgesi, tarihî eserler ve doğal güzellikler bakımından oldukça zengindir. Hasankeyf, Balıklı Göl, Mardin Evleri ve Nemrut Dağı Millî Parkı bölgenin tarihî ve doğal güzelliklerinden bazılarıdır.

Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki Ekonomik Faaliyetler

Tarım
Doğu Anadolu Bölgesi’nde yükseltinin fazla olması, arazinin engebeli yapıda olması ve bölgede karasal iklim görülmesi tarımsal faaliyetleri olumsuz etkiler. Bölgede, ovalarda arpa ve buğday gibi tahıllar üretilirken Malatya yöresinde kayısı üretimi yapılır.

Madencilik
Doğu Anadolu Bölgesi, maden çeşitliliği ve rezervi bakımından en zengin bölgemizdir. Demir, krom, kurşun, çinko ve linyit bölgenin önemli yer altı zenginliklerindendir. Bölgeden bakır, asfaltit, barit, gümüş ve kaya tuzu da çıkarılır.

Hayvancılık
Hayvancılık, Doğu Anadolu Bölgesi’ndeki en önemli ekonomik faaliyettir. Bölgede Erzurum-Kars yöresinde büyükbaş hayvancılık, bozkırların yer aldığı ovalarda küçükbaş hayvancılık yapılır.

Sanayi
Doğu Anadolu Bölgesi’nde yer şekilleri ve iklim koşulları elverişsiz olduğu için sanayi yeterince gelişmemiştir. Bölgede et ve süt ürünleri fabrikaları, şeker ve kayısı işleme fabrikaları bulunur. Ayrıca bölgede bulunan linyit yatakları buraya termik santraller kurulabilmesini; bölgedeki akarsuların bol su taşıyor olması ve yükseltinin fazla olması bölgeye çok sayıda hidroelektrik santral kurulabilmesini sağlamıştır.

Turizm
Doğu Anadolu Bölgesi’nde, birçok tarihî eser ve doğal güzellik bulunur. Palandöken Kayak Merkezi, Van Gölü, Ağrı Dağı, İshak Paşa Sarayı, Ani Harabeleri ve Akdamar Kilisesi bölge ekonomisine katkı sağlayan önemli turistik yerlerdendir.

Arıcılık
Doğu Anadolu Bölgesi’nde bol çiçekli yaylaların bulunduğu Erzurum - Kars platosunda, Hakkâri ve Bitlis’te arıcılık gelişmiştir.

Ege Bölgesi'ndeki Ekonomik Faaliyetler

Tarım
Tarım, Ege Bölgesi’nde ekonominin temelini oluşturur. Bölgede verimli ovalar bulunması, su kaynaklarının bol olması ve iklim koşullarının elverişli olması bölgenin tarıma uygun olmasını sağlar. Bölgenin kıyı kesimlerinde Akdeniz ikliminin görülmesine bağlı olarak zeytin, pamuk, üzüm, incir, tütün ve turunçgiller yetiştirilir. Bölgenin iç kesimlerinde ise karasal iklim görülmesine bağlı olarak haşhaş, şeker pancarı, buğday ve arpa üretimi yapılır.

Hayvancılık
Ege Bölgesi’nin İzmir, Manisa ve Denizli gibi büyük kentlerinde kümes hayvancılığı yapılır. Ayrıca Muğla çevresinde kıl keçisi, iç kesimlerde ise koyun yetiştirilir.

Balıkçılık
Balıkçılık Ege Bölgesi’nde halkın geçim kaynaklarından biridir. Bölgede özellikle kıyılarda yapılan kültür balıkçılığı ekonomiye katkı sağlar.

Madencilik
Ege Bölgesi linyit, tuz, cıva ve mermer gibi yer altı zenginliklerine sahiptir. Linyit, ülkemizde en fazla Ege Bölgesi’nden çıkarılır. Özellikle Manisa, Aydın, Muğla, Kütahya ve Denizli çevresi linyit yatakları bakımından zengindir. Ayrıca İzmir’deki Çamaltı Tuzlası’ndan tuz, İzmir çevresinden cıva ve Afyon çevresinden mermer çıkarılır.

Arıcılık
Arıcılık, Ege Bölgesi’nde özellikle Muğla, Aydın ve İzmir çevresinde yapılır.

Turizm
Turizm, Ege Bölgesi’ndeki en önemli ekonomik faaliyetlerinden biridir. İzmir’de bulunan Efes Antik Kenti, dünyaca ünlü Pamukkale Travertenleri, Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi, Marmaris ve Çeşme’de bulunan plajlar; turizmin gelişmesini sağlayan zenginliklerden bazılarıdır.

Sanayi
Sanayi, Ege Bölgesi’ndeki en önemli ekonomik faaliyetlerdendir. Bölgede yetiştirilen tarım ürünlerine ve çıkarılan yer altı zenginliklerine uygun sanayi kuruluşları yer alır. Petrol rafinerisi, tekstil, seramik, kâğıt, otomotiv, çimento, şeker ve gübre fabrikaları bu sanayi kuruluşlarından bazılarıdır. Ayrıca bölgede linyit yataklarının fazla olmasına bağlı olarak termik santraller bulunur. Manisa - Soma’da, Muğla - Yatağan’da, Kütahya - Tunçbilek’te bulunan termik santraller bunlardan bazılarıdır.

Marmara Bölgesi'ndeki Ekonomik Faaliyetler

Tarım
Marmara Bölgesi’nde verimli ova ve platoların bulunması, arazinin düz yapıda olması ve sulama imkânlarının gelişmiş olması bölgede tarımın gelişmesini sağlamıştır. Ayçiçeği, pirinç, zeytin, fındık, mısır ve buğday bölgede yetiştirilen başlıca tarım ürünleridir. Bölgede ayrıca şeker pancarı, patates, sebze, şeftali ve çilek de yetiştirilir.

Hayvancılık
Hayvancılık, Marmara Bölgesi’ndeki önemli ekonomik faaliyetlerden biridir. Bölgede kümes hayvancılığı ile süt ve süt ürünleri elde etmek için yapılan mandıracılık oldukça gelişmiştir. Ayrıca Bursa ve Bilecik çevresinde ipek böceği yetiştirilir.

Balıkçılık
Marmara Bölgesi’nde boğazlarda balıkçılık yapılır.

Sanayi
Marmara Bölgesi’nde ulaşım imkânlarının gelişmiş olması, bölgenin ham madde kaynağı bakımından zengin olması, işgücü kaynağının ve tüketici nüfusun fazla olması bölgeye yapılan yatırımların artmasını ve bölgede sanayinin gelişmesini sağlamıştır. Bölgede gıda, et, süt, süt ürünleri ve tekstil sanayi gelişmiştir. Ayrıca otomotiv, demir-çelik, kimya, metal ve makine, cam-seramik, elektronik ve çimento sanayine ait kuruluşlar yer alır.

Turizm
Marmara Bölgesi doğal güzellikleri, tarihî zenginlikleri ve müzeleri ile turizm açısından çok önemli bir bölgemizdir. İstanbul’da bulunan Ayasofya Müzesi, Haydarpaşa Garı, Dolmabahçe Sarayı ve Kız Kulesi; Bursa’da bulunan Ulu Camii, İznik Gölü, Ulubat Gölü ve Uludağ; Çanakkale’de bulunan Gelibolu Yarımadası Millî Parkı ve Truva Antik Kenti bölgede turizmin gelişmesini sağlayan zenginliklerden bazılarıdır.

Madencilik
Marmara Bölgesi’nde Marmara Adası’nda ve Bilecik’te mermer; Balıkesir’de bor; Çanakkale ve çevresinde linyit; Kırklareli çevresinde doğalgaz çıkarılır.

Ekonomi ve Yaşamım

Ekonomide İnsan
Günlük yaşamımızı sürdürürken ihtiyaç duyduğumuz defter, kalem gibi kırtasiye malzemeleri; süt, peynir gibi gıda maddeleri; diş macunu, sabun gibi endüstri ürünleri; kazak, tişört gibi tekstil ürünleri ve daha birçok ürün kullanılabilir hâle gelene kadar insan gücü ve emeği gerektiren birçok ekonomik faaliyetten geçer.

Bu ekonomik faaliyetler, ihtiyaç duyduğumuz ürünlerin farklı farklı insanlar tarafından üretilmesini ve böylece tüm insanların gereksinim duyabileceği ürünlerin kullanıma hazır hâle gelebilmesini sağlar. Örneğin yaşantımızın vazgeçilmez bir parçası olan ekmek soframıza gelene kadar birçok işlemden geçirilir. Çiftçiler, tarım ile uğraşarak tahıl üretir. Üretilen tahıl, fabrikalarda un hâline getirilir. Un hâline getirilen tahıl, paketlenerek marketlere ulaştırılır. Fırıncılar, unu satın alarak fırınlarında ekmek üretir. Üretilen ekmek; fırın, bakkal ve marketlerde satışa sunulur. Bizler de ekmeğimizi buralardan satın alarak soframıza getiririz.

İsraf ve Tasarruf
İhtiyaç duyulandan daha fazla ürün kullanılmasına israf adı verilir. Her gün tabağımıza yiyebileceğimizden daha fazla yemek almamız, dişlerimizi fırçalarken suyun boşa akmasına izin vermemiz, ihtiyacımız olandan daha fazla kâğıt mendil kullanmamız, bilgisayarımızı kullanmadığımız zamanlarda da açık tutmamız gibi davranışlar israfa neden olur. İsraf, aile ve ülke ekonomisine de zarar verirken, Dünya’daki doğal kaynakların da hızla tükenmesine neden olur. Bu nedenle ihtiyacımız olandan fazlasını tüketmemeli yani tasarruf etmeliyiz.

Girişimcilik
Yeni iş alanı kurmak için çalışmak girişimcilik olarak adlandırılır. Yeni iş alanlarının açılması için girişimci insanların fikirlerini hayata geçirmeleri gerekir. Yaptıkları işte başarılı olan girişimciler, işlerini büyüterek başka insanlara iş imkânı sağlayabilirler. Böylece ülkede hem üretim artar hem de ekonomi gelişir.

Üretim Serüveni

Günlük yaşamda kullandığımız tüm ürünler, kullanımımıza sunulana kadar birçok aşamadan geçer.
Örneğin peynir, çiftlikten soframıza gelene kadar şu aşamalardan geçmektedir: İlk olarak peynir için gereken süt, çiftlik hayvanlarından elde edilir. Elde edilen süt tırlarla üretici firmalara ya da fabrikalara ulaştırılır. Süt, söz konusu üretim merkezlerinde ısıtma, soğutma gibi aşamalardan geçirilerek mayalanır. Mayalanan süt peynire dönüştürülür. Peynirler ağırlıklarına ve içerdikleri katkı malzemelerine göre kalıplar hâlinde sınıflandırılır ve paketlenir. Paketlenen ürünler türlerine göre ayrılır. Tüketime hazır hâle getirilen bu ürünler için bir sonraki aşama, insanların onlara ulaşabilmeleri için marketlere satılmasıdır. Marketlere giriş yapan ürünler ilgili reyonlara konur ve tüketiciye sunulur. Son olarak peynir, belirli bir ücret karşılığında ihtiyacı olan insanlarca satın alınır.

Günümüzde hemen hemen herkesin kullandığı cep telefonlarının ise peynirle karşılaştırıldığında çok daha karmaşık aşamalardan geçerek üretildiğini söyleyebiliriz. İlk olarak cep telefonları tasarım ekiplerince tasarlanır. Telefonlarda yer alacak özelliklere uygun tasarımlar üzerine çalışmalar yapılır. Hangi tasarımın daha kullanışlı olacağına karar verildikten sonra üretilecek tasarım belirlenir. Cep telefonlarını oluşturan elektronik parçaların tümü aynı fabrikalarda üretilmez. Örneğin, ekran farklı bir fabrikadan gelirken, telefonun içindeki pil yani batarya farklı bir fabrikadan hatta farklı bir ülkedeki fabrikadan gelebilir. Bazen de birbirleri ile rakip görünen markalar elektronik parçalar konusunda alışveriş yapabilir. İşlemci, bellek, ekran, pil ve ana kart gibi birçok parça toplandıktan sonra fabrikalarda birleştirilir. Parçalar birleştirilip telefon oluşturulduktan sonra, yazılım ekipleri telefonların içine kullanılacak yazılımları yükler ve telefonlar aksesuarları ile birlikte paketlenir. Paketlenen telefonlar dağıtılacakları ülkelere göre uçaklara yüklenip gönderilir. Ardından cep telefonu satışı alanında çalışan mağazalar ürünleri satışa sunar. Böylelikle tüketiciler istedikleri ürünü belirli bir ücret karşılığında satın alabilir.

Ekonomi İçin Yeni Fikirler

Üretime katkı sağlamak için hepimizin yapabileceği birtakım faaliyetler vardır. Üretime katkı sağlamak için yalnızca belirli bir alanda çalışmamız gerekmez. Doğal kaynaklarımızı israf etmeyerek, eskiyen ve kullanılmayan malzemeleri geri dönüşüm ile değerlendirerek de üretime katkı sağlayabiliriz.

Bunun yanında;
 enerji kaynaklarımızı verimli kullanarak enerji üretimine,
 atık kâğıtları, kâğıt kumbaralarına atarak kâğıt üretimine,
 cam şişeleri, geri dönüşüm kutularına bırakarak cam üretimine katkıda bulunabiliriz.

Bu faaliyetlere ek olarak yeni fikir ve projeler üretebiliriz. Bu fikirlerimizi çevremizdekiler ile paylaşarak onları bilinçlendirerek de üretime katkı sağlayabiliriz.

Haklarımı Kullanıyorum

Satın aldığımız herhangi bir üründe bir sorunla karşılaşırsak ürünü değiştirme veya onarımını isteme hakkımız vardır. Bu hakkımızı kullanabilmemiz için ürünü satın alırken aldığımız fiş veya garanti belgesini satıcıya göstermemiz gerekir. Fiş veya garanti belgesi ile satıcı firmaya başvurduğumuz zaman sorunun çözümüne yönelik işlemlerin yapılması gerekir.
Eğer satıcı firma sorunla ilgilenmez veya olumlu bir sonuç vermezse bu defa sorunumuzu üretici firmaya bir şikâyet mektubu ile bildirebiliriz. Bu mektuba cevap gelmez veya yine istediğimiz sonucu alamazsak bu defa da haklarımızı yasal yollarla arayabiliriz.
Ülkemizde tüketicilerin haklarını koruma amacıyla kanun düzenlenmiştir. Bu kanun gereği illerde ve ilçelerde tüketici haklarından sorumlu hakem heyetleri bile vardır. Ayrıca tüketici hakları konusunda bize yardımcı olan tüketici dernekleri ve Alo Tüketici hattı var. Aldığımız ürünlerle ilgili bir sorunla karşılaştığımızda bu derneklere başvurabilir veya Alo Tüketici hattını arar ve karşılaştığımız sorundan bahsedebiliriz. Onlar da bizi aldığımız ürünle ilgili izleyebileceğimiz yol konusunda doğru şekilde yönlendirirler.
Eğer haklarımızı kullanabilmeyi istiyorsak aldığımız ürünün fişini veya garanti belgesini saklamalıyız. Bir de eğer ürünün kullanma kılavuzu varsa buna uygun şekilde kullanmalıyız.


Cevapla

“5. Sınıf Sosyal Bilgiler Dersi Konu Özetleri” sayfasına dön